Үҙебеҙҙең хоҡуҡтарҙы яҡлай һәм бурыстарыбыҙҙы үтәй беләбеҙме?

Вәҡифа ХӘЙРУЛЛИНА, иҡтисад фәндәре кандидаты, философия фәндәре докторы, БДУ профессоры: Дөрөҫөн әйткәндә, халыҡтың күпселеге хоҡуҡтарын да, бурыстарын да тейешле кимәлдә белеп бөтөрмәй, сөнки беҙҙә хоҡуҡи белем нигеҙҙәрен өйрәнеүгә иғтибар биреп еткерелмәй. Был йәмғиәтебеҙҙә ҡайһы бер граждандарҙың сәйәси һәм социаль-иҡтисади хоҡуҡтарын ғына түгел, ә көндәлек тормош-көнкүрешендә йыш осрап торған хәлдәрҙә лә баҙап, үҙен яҡлауһыҙ һәм ярҙамсыһыҙ ҡалыуында бик асыҡ сағыла. Быға яңыраҡ ҡына, ниһайәт, сик ҡуйылған коллекторҙарҙың законға һыйғыһыҙ ҡылыҡтары бик асыҡ дәлил булып торҙо. Кешеләрҙең үҙ хоҡуҡтарын яҡлап, ышаныслы рәүештә ҡаршы тора алмауынан файҙаланып, улар нисек теләй, шулай ҡыланды һәм хатта кеше ғүмеренә янауҙарға тиклем барып етте. Кеше ошондай хәлдәрҙә үҙ-үҙен яҡлай алырлыҡ кимәлдә  хоҡуҡи яҡтан  һис юғында хәбәрҙар булырға тейеш. Өлкән һәм урта быуын кешеләре был йәһәттән тормош тәжрибәләренә таяна ала, ә бына йәштәргә мәктәп йылдарынан уҡ хоҡуҡи мәсьәләләрҙе үҙләштерә барыу кәрәк. “Йәмғиәтте өйрәнеү” фәне бөгөн мәктәптә ниндәй кимәлдә уҡытылалыр, әйтә алмайым, ләкин күп нәмәнең уҡытыусыға бәйле булыуында шигем юҡ. Үҙ дәрестәрен тормошҡа бәйләп алып барыу, практик күнекмәләр уҡыусыға күпте бирер ине. Быйыл уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһендә өҫтәмә белем биреү, уның менән шөғөлләнгән уҡытыусыларға түләү мәсьәләһе лә ҡаралды. Өҫтәмә белем биреү программаһына хоҡуҡ фәндәрен уҡытыуҙы ла индергәндә, отор ғына инек шул. Яңыраҡ үҙебеҙҙең кафедра уҡытыусыһының сәхнәләштереп  төҙөлгән асыҡ дәресен ҡарарға тура килде. Төп сюжет ҡулланыусы менән тауар етештереүсенең үҙ-ара мөнәсәбәтенә ҡоролған, йәғни ниндәй юлдар менән ҡулланыусы үҙ ихтыяжына тап килмәгән тауарҙан баш тартып, суд аша уны етештереүсегә кире ҡайтарып биреүгә өлгәшеүе һүрәтләнә. Был асыҡ дәресте ҡарағас, студенттар теманы мәңгелеккә хәтерендә ҡалдырғандыр, тип уйлайым. Ана шундай уҡытыусылар күберәк булһын ине. Тормоштоң төрлө осраҡтарына ҡарата алдан әҙерлекле булыуға өлгәшергә кәрәк. Белем-мәғлүмәт, аҡыл туплау өсөн, бурыстарыңды  һәм хо-ҡуҡтарыңды өйрәнә башлау өсөн тормош ғибрәттәре генә этәргес булмаһын ине, юғиһә.

Хәбирйән ТАҺИРОВ, Ҡыйғы район башҡорттары ҡоролтайы рәйесе: Граждандарҙың хоҡуҡтары һәм бурыстары, мәғлүм булыуынса, илебеҙҙең төп законы – РФ Конституцияһында асыҡ әйтеп бирелгән. Йәмғиәттә йәшәп, уның закондарынан азат булыу мөмкин түгел. Ә бына шул йәмғиәтте граждандар өсөн мөмкин тиклем кешелеклерәк, мәрхәмәтлерәк итергә ынтылыш һәр кемебеҙҙең ихтыярына бәйле. Мәҫәлән, һәр кем һайлауҙарҙа әүҙем гражданлыҡ позицияһы күрһәтә ала. Һайлауҙарҙа ҡатнашыу – һәр кемебеҙҙең бурысы икәнлекте, юғиһә, йыш ҡына “онотоп” ебәрәбеҙ, йә булмаһа, ҡул һелтәп кенә ҡуйырға ла ғәҙәтләнеп алдыҡ. Сәбәбен күпселек: “Бер кемгә лә ышанмайым, барыбер бер ни ҙә үҙгәрмәйәсәк”, – тип аңлата. Һөҙөмтәлә халыҡ мәнфәғәтен уйлап та бирмәгән кешеләр депутатлыҡҡа үтеп китә. Ә бына тап һайлауға бармай, тауыш бирмәй ҡалған кеше үҙенең тауышы халыҡ мәнфәғәтенә яҡын булған кандидатураның еңеүен тәьмин итерен уйламайынса, өйөндә ултырып ҡала. Шул уҡ ваҡытта ул  һөҙөмтәлерәк эшләй алырлыҡ кандидатураларҙы үҙебеҙҙең аранан, үҙебеҙҙең тарафтан депутатлыҡҡа күрһәтеү мөмкинлеге бар икәнен дә уйламай. Шул арҡала ҡайһы бер кандидаттар үҙ-үҙҙәрен депутатлыҡҡа күрһәтеп йөрөргә мәжбүр була. Шуға ла һайлаусылар араһында уларҙың гражданлыҡ бурыстары тураһында аңлатыу алып барырға кәрәк, тигән фекерҙәмен, бигерәк тә йәштәр менән эшләргә кәрәк. Мәктәптә “Гражданлыҡ нигеҙҙәре” тигән дәрес инергә тейеш, тип уйлайым, шунһыҙ, заманға ярашлы яңы граждандар тәрбиәләү мөмкин дә түгел. Унан һуң бит беҙҙең бурыстар һәм хоҡуҡтарыбыҙ һайлауҙарға барып тауыш биреүҙе генә аңлатмай. Гражданлыҡ теләктәшлегенә килеү юлдары, еребеҙҙе, туған тәбиғәтебеҙҙе һаҡлау, ғаилә ҡороп, сәләмәт балалар тәрбиәләү, өлкәнәйгән ата-әсәңде балаларыңды ҡарағандай хәстәрләү һәм башҡа бурыстарыбыҙ бар икәнен дә онотмай йәшәһәк ине.

Хөрмә БИКТИМЕРОВА, Баймаҡ районы “Ағинәй” йәмәғәт ойошмаһы  етәксеһе: Аллаһы Тәғәлә беҙҙе был яҡты донъяға бар иткән икән, иңебеҙгә тәғәйен бурыстар ҙа йөкмәткән. Йәғни кеше бер тапҡыр ғына бирелә торған ғүмерендә лайыҡлы тормош ҡороп, ғаиләһен булдырып, иманлы балалар үҫтереп, изге ғәмәлдәре менән донъяны нурлап-матурлап йәшәргә бурыслы. Ошо бурыстарын аңлап, шуны үтәү юлындағылар ниндәйен бәхетле, сауаплы! Хоҡуҡтарыбыҙ ҙа күп беҙҙең. Бөтә әҙәм бер үк төрлө яратылып, бер үк һауаны һулап, бер үк һыуҙы эсһә лә, төрлөбөҙҙө төрлө яҙмыш көтә. Шуныһы ла бар: һәр кемдең яҙмышын үҙе һайларға, бәхетен үҙе сүкергә хоҡуғы бар. Белемгә хоҡуғын файҙаланып, берәүҙәр аң кимәлен, интеллект ҡеүәһен байыта; эшкә хоҡуғын ғәмәлгә ашырып, икенселәр ғүмер буйы баш баҫып, физик хеҙмәт тире түгә; өсөнсө берәүҙәр күрәләтә һәләкәт юлына баҫа -  үҙҙәре һайлаған яҙмыш. Үкенескә, был донъяла бурыстарын да, хоҡуҡтарын да һанламаған әҙәмдәр ҙә бар. Эскелек юлына баҫып, ғаиләһен, балаларын тереләй етемлеккә дусар итеүсе бындай иманһыҙҙарға хаҡ юлға баҫырға ярҙам итеү – шулай уҡ һәр беребеҙҙең бурысы, тигән фекерҙәмен. Шуға  ла беҙ Ағинәйҙәр ҡорона берләшеп, йәмғиәтебеҙҙе саҡ ҡына булһа ла яҡшыраҡ, йәмлерәк, нурлыраҡ, иманлыраҡ итергә өлөш индерергә ынтылабыҙ икән – был беҙҙең күңел ҡушыуы, гражданлыҡ бурысы. Әлбиттә, иң беренсел бурысыбыҙҙы  туған телебеҙгә хоҡуҡтарыбыҙҙы ғәмәлгә ашырыуҙа күрәм мин.

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Һайлау алды көндәрендә депутатлыҡҡа кандидаттар үҙ программаларында тағы ла Рәсәйҙең милли идеяһы тураһында һүҙ ҡуҙғата. Ә шулай ҙа нимә һуң ул Рәсәй өсөн, Башҡортостан өсөн милли идея?

Хәләф ИШМОРАТОВ, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты: Милли идея – ул иң беренсе илһөйәрлек, ата-бабаларыбыҙ йөҙәр, меңәр йылдар буйы йәшәтеп килеп, беҙгә аманат итеп ҡалдырған ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, традицияларҙы һаҡлау. Тап улар милләтте һаҡлаған, милләтте – милләт, халыҡты халыҡ иткән. Беҙ ҙә шул аманатҡа тоғро ҡалһаҡ, глобалләшеү шарттарында юғалып ҡалмаясаҡбыҙ һәм Көнбайыштан килгән ялған ҡиммәттәр өҫтөнлөк алмаясаҡ. Был әйтелгәндәр башҡорт халҡына ғына түгел, ә Рәсәйҙә йәшәгән һәр милләткә ҡағыла, сөнки илебеҙ үҙенең күп милләтлелеге һәм федерализм нигеҙендә берләшеүе менән генә дәүләт була алған ил. Ә башҡа милли идеяны мин күҙ алдына ла килтерә алмайым. Артҡа боролоп күҙ һалһаҡ, Рәсәйҙең яңы тарихында, уҙған быуаттың 90-сы йылдары башынан алып сәйәсмәндәр төрлөсә ҡаңғыра, милли идея эҙләй. Ә бына Рәсәй Президенты Владимир Путин ошо йүнәлештә ике ҙур һәм әһәмиәтле аҙым эшләне, тип уйлайым: беренсеһе – йәштәрҙә илһөйәрлек тойғоһон тәрбиәләү мәсьәләһен күтәреп сыҡты, икенсеһе – Рәсәйҙе Рәсәй иткән, дәүләт иткән, Конституцияла Рәсәй Федерацияһы тип аталған илдең барлығын күҙ уңында тотҡан, федерализм нигеҙенә иң беренсе ташты һалған башҡорттарҙың дәүләтселеген танып, өҫкә күтәреп, Башҡортостан Республикаһының ойошторолоуына 100 йыл тулыуҙы билдәләү тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы. Бында тағы шуны билдәләп китер инем – Зәки Вәлиди үҙенең васыятында, теләктәрендә өс төшөнсәгә иғтибар итеүҙе үтенә: беренсеһе – ер, икенсеһе – тел, өсөнсөһө – дин. Уларҙың әһәмиәте йылдар үткән һайын ҙурайғандан-ҙурая, мәғәнәһе киңәйгәндән-киңәйә бара һәм бөгөн дә башҡорт халҡы өсөн актуаль булып тора. Әгәр үҙ еребеҙгә үҙебеҙ хужа булып ҡалһаҡ, телебеҙҙе, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе онотмаһаҡ, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған традицион Ислам динен   дөрөҫ итеп алып барһаҡ, милләтебеҙ йәшәйәсәк. Бына ошо өс төшөнсәнең әһәмиәтен күҙ уңында тотоп, IV Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайының докладында һәм ҡарарҙарында  уларға етди  иғтибар биреү кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алдыҡ. Шул йыйында ҡабул ителгән документтарҙа теркәлгәндәрҙе  тормошҡа ашырһаҡ, Рәсәйҙә йәшәгән 200-гә яҡын милләт араһында үҙенсәлегебеҙҙе юғалтмаясаҡбыҙ, һәм, Мостай Кәрим әйтмешләй, тарих арбаһында үҙ йырыбыҙҙы йырлап барасаҡбыҙ. Бына ошолар ул милли идея. Ҡабаттан велосипед уйлап сығарырға, яңы милли идея эҙләргә кәрәкмәй ҙә.

Нурислам ҠАЛМАНТАЕВ, тарих фәндәре кандидаты: Рәсәй сәйәсмәндәренең күпселеге, әлбиттә, милли идея тураһында һөйләгәндә бөйөк, ҡеүәтле, бүленмәҫ Рәсәй тураһында фекер йөрөтә. Эйе, беҙ ҙә шундай Рәсәй яҡлы, әммә ул үҙ халҡын яҡлаған – үҙ халҡы менән һуғышмаған, уны һаҡлаған, халыҡ һанын арттырыу менән генә түгел, уның сифаты тураһында ла хәстәрләгән бөйөк, бай, прогрессив ҡарашлы держава булырға тейеш. Башҡортостан да, башҡорттар ҙа Рәсәй өсөн, әммә демократик, федератив Рәсәй өсөн. Был турала ураған һайын ҡабатлап торабыҙ ҙа инде. Әлеге федератив ҡоролош менән ризабыҙ, тик республика һәм крайҙарҙы эреләтеүгә ҡырҡа ҡаршыбыҙ. Беҙҙең өсөн милли идея – ул һәр халыҡтың теле, мәҙәниәте, тарихы һаҡланып ҡалыуы, әлеге булған закондарҙың тағы ла камиллашыуы һәм кешенең, ҡайҙа ғына йәшәүенә ҡарамаҫтан, Мәскәүҙәме ул, Ырымбурҙамы, Свердловск өлкәһендәме, үҙенең туған телен, мәҙәниәтен, тарихи тамырҙарын өйрәнеүе, бының өсөн тейешле шарттар тыуҙырылыуы. Милли идеяның икенсе таяуы – эшле булырға тейешбеҙ. Дәүләткә эшләйбеҙме, үҙебеҙҙең эшебеҙҙе асабыҙмы – килем сығанағыбыҙ булһын. Сөнки эш булһа, аҡса ла була, аҡса булһа, артабан үҫеш мөмкинлеге була. Өсөнсө таяу тип һәр башҡорттоң ғаиләле булырға тейешлеген билдәләр инем. Башҡорт ғаиләһендә кәмендә өс бала булырға һәм был артым сифатлы булырға тейеш. Һан да кәрәк, әммә сифат тураһында ла оноторға ярамай. Сифатлы шәхестәр генә республикабыҙҙы ла, милләтебеҙҙе лә яңы кимәлгә күтәрәсәк.

Мәрйәм БУРАҠАЕВА, яҙыусы, Салауат Юлаев ордены кавалеры: Тотош донъя өсөн дә, Рәсәй өсөн дә, Башҡортостан өсөн дә милли идея – ул халыҡты милләт булараҡ һаҡлау һәм шуның юлдарын табыу, минеңсә. Сөнки ер йөҙөндә бик күп төрлө милләттәр йәшәй. Бөтөн донъя халҡы кеүек үк, Рәсәй һәм Башҡортостан халыҡтары, был донъяға тәбиғәт тарафынан милләт итеп бар ителгән икән, шул халыҡты милләт итеп һаҡлау яғында, сөнки һәр халыҡтың үҙенең теле, традициялары, мәҙәниәте, тарихы бар. Ошо нигеҙҙә һәр халыҡ милләт булып йәшәй. Ә милләттәрҙең үҙ-ара аралашыу тел берлеге, хатта белем алыу теленең дә бер үк булыуы ихтимал, ләкин милләтте милләт итеп һаҡлау теле, милләттең аралашыу теле, йолаларҙы һаҡлау – ул һәр халыҡтың үҙенең үҙенсәлеге. Аралашыу теле менән туған телде бер ваҡытта ла бутарға ярамай. Туған тел менән кешенең бөтөн булмышы, ошо донъяла барлығы, һәләте, хатта сәләмәтлеге бәйле. Донъяға айырым милләттәр, уларҙың йолалары һәм, иң мөһиме – йыр-моңо, бар ителгән икән, тимәк, әһәмиәттәре бик ҙур. Бының сәләмәтлеккә йоғонтоһо хаҡында ла оноторға ярамай. Халыҡ араһында киң таралған медитация, йәғни фекерҙе бер йүнәлешкә көйләп, нерв күҙәнәктәренә ыңғай тәьҫир итеп тынысланыу ысулы милләттең йыр-моңо аша килә. Шуның өсөн дә һәр милләттең ҡото булған шәхестәре милләтте туплаусы туған телен, берләштереүсе йолаларын, киләсәккә этәргес биреүсе тарихын ҡурсаларға тырыша.

Фәнзирә ЗАКИРОВА, пенсионер: Милли идея тигәндә, уның атамаһынан уҡ күренеүенсә, ул айырым бер милли төркөмдөң йәки милләттең мәнфәғәтен хәстәрләүсе, уның ихтыяжын асыҡлаусы һәм проблемаларын хәл итеүҙе күҙаллаған, шул уҡ ваҡытта милләтте берләштереүсе бер маҡсат, тип уйлайым. Рәсәй ҙә, Башҡортостан да күп милләтле булыуы менән айырылып тора, шуға милли идея тураһында һүҙ күтәрелһә, ул гелән милләтселеккә алып барып бәйләнә. Ә бит, ғәмәлдә, милләтселектең төп маҡсаты – ошо милли идея нигеҙендә үҙ милләтеңдең, үҙ халҡыңдың үҙенсәлеген һаҡлап ҡалыу ғына түгел, бөгөнгөһөн, киләсәген хәстәрләү, уның башҡалар араһында тиңлеген танытыу, минеңсә. Уны  бары тик төрлө сәйәси ваҡиғалар һәм ағымдар йоғонтоһонда төп мәғәнәһенән айырып, ярлыҡ итеп файҙаланғандар һәм файҙаланалар. Күп милләтле һәм күп конфессиялы илдә йәшәгәс, тәҡдим ителгән милли идея бер төркөм йәки бер милләттең генә өҫтөнлөгөн тәьмин итергә тейеш түгел, ул бар халыҡтың да мәнфәғәтен күҙ уңында тоторға бурыслы. Ләкин милли республикалар һәм крайҙар, үҙҙәренең территорияларында йәшәүе, үҙенең тарихы, теле, дине нигеҙендә саманан ашмайынса, үҙҙәренең милли идеяһын тормошҡа ашырырға ла хаҡлылыр, моғайын. Мәҫәлән, Рәсәй составында йәшәгәнлектән, барлыҡ милләт һәм халыҡ вәкилдәре лә бер-береһенә дуҫ, татыу, ихтирамлы мөнәсәбәттә булырға, шул уҡ ваҡытта үҙҙәренең милләтен һаҡлап ҡалыу буйынса эшмәкәрлек алып барырға кәрәклеген дә онотмаҫҡа тейеш. Рәсәй өсөн дә, Башҡортостан өсөн дә тап килгән милли идеяны мин шулай күҙаллайым.

Зәйтүнә ӘЙЛЕ яҙып алды.

 

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Рәсәй Президенты Владимир Путин “2019 йылда Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығын байрам итеү тураһында”ғы Указға ҡул ҡуйҙы. Башҡортостан Башлығы иҫтәлекле дата хөрмәтенә “Башҡортостандың 100 йыллығына – 100 яңы объект” тигән киң күләмле акцияны тормошҡа ашырырға тәҡдим итә. Улар ниндәйерәк объекттар булырға тейеш, тип уйлайһығыҙ?

Сәйфулла ӘМИРОВ, “Көнгәк” гәзитенең баш мөхәррире: Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Мәләүезгә эш сәфәре барышында ҡалалағы “Спартак” стадионын Башҡортостандың 100 йыллығы уңайынан төҙөкләндереләсәк тәүге юбилей объекты буласағы тураһында белдергәс, оло ҡыуаныс кисерҙек, тиергә лә мөмкин. Сөнки  1960 йылда төҙөлгән стадион заманында СССР халыҡтары Спартакиадаһын да, ҡырсында спидвей буйынса СССР чемпионатын да, футбол, еңел атлетика, уҡтан атыу буйынса республика ярыштары кеүек сараларҙы ҡабул итте, артистар килһә – ҙур сәхнәгә лә әүерелде, ҡышҡыһын һырғалаҡ булып та хеҙмәт итте. Әммә бына 10 йылдан ашыу ул буш тора һәм емерелеүгә дусар. 2014 йылда стадионды төҙөкләндереү проекты эшләнһә лә, ул йә бер подрядсы, йә икенсеһе ҡулына күсеп йөрөп, йөк һаман да урынында ҡала килде. Быйыл мартта төҙөлөштө дауам итеү буйынса дәүләт экспертизаһының ыңғай һөҙөмтәһе алынған, тип ишеттек. Реконструкция административ-көнкүреш корпусын төҙөүҙе, яһалма футбол майҙаны булдырыуҙы, йүгереү юлы һалыуҙы, 500 урынлыҡ трибунаны, яҡтыртыуҙы, ҡоймалауҙы,  төҙөкләндереүҙе күҙаллай һәм бының өсөн, әлбиттә, дәүләттең финанс ярҙамы ла кәрәк. Рөстәм Зәки улы белдереүенсә, төҙөлөш эштәренең һәм ҡорамалдарҙың дөйөм хаҡы 83 миллион һум тәшкил итәсәк. Башланғыс бар, ул артабан да дауам итеп, яҡшы кимәлдә башҡарылырға тейеш, сөнки ҡала өсөн шундай ҙур һәм техник яҡтан йыһазландырылған бер база кәрәк икәне шикһеҙ.

Фәнүзә ЯНОВА, хужабикә: Башҡортостаныбыҙ күп милләтле булһа ла, уның 100 йыллығын билдәләгәндә республикаға, улай ғына ла түгел, Рәсәйҙе федератив дәүләткә әйләндереүҙә тәүге нигеҙ ташын һалыусылар башҡорттар булыуын да оноторға ярамай. Тимәк, бында ошо юлбашсыларҙың исемдәре мәңгеләштерелһен өсөн дә эштәр башҡарылырға тейеш. Мәҫәлән, нисәмә йылдар инде Өфөлә Зәки Вәлидигә һәйкәл эшләү тураһындағы мәсьәлә хәл ителмәй. Икенсе яҡтан, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Башҡорт Совет Автономияһының 100 йыллығына 100 шәхестең исемен мәңгеләштереү тәҡдиме менән сыҡҡайны. Ошо ике теләкте берләштерергә лә мөмкин бит. Мәҫәлән, мин исеме үк башҡорт иле икәнен ҡысҡырып торған республиканың баш ҡалаһында милли колоритлы, бер нисә объектты – ҡунаҡхана, милли кухня, милли мәҙәниәт, әҙәбиәт, сәнғәт музейҙарын  һ.б. берләштергән, барлыҡ башҡорт ойошмаларын үҙ ҡанаты аҫтына туплаған Башҡорт йорто комплексы булыуын теләр инем. Сөнки Конгресс-холл заманында ошо маҡсатта төҙөлә башланы ла, һуңынан глобаль үҙгәрештәр шауҡымында бөтөнләй икенсе маҡсатта файҙаланыла башланы. Уның бөгөнгө ҡулланылышы ла насар түгел, әммә Башҡорт йорто тураһында ла уйларға кәрәк. Минең күҙаллауымса, Башҡорт йорто комплексы территорияһына Башҡортостан Республикаһы башында тороусыларҙың һәйкәлдәрен ҡуйыу ҙа, уларҙың тыуған ауылдарында булдырылған музейҙарҙағы экспонаттарҙың күсермәләрен килтереп, музей ойоштороу ҙа шәп булыр, баш ҡалаға рәсми визит менән килеп, райондарға сығыу мөмкинлеге булмаған вәкилдәр баш ҡалала ғына Рәсәй Федерацияһына тәүге нигеҙ ташын һалыусыларҙың эшмәкәрлеге менән танышыу мөмкинлегенә эйә булыр ине. Һәм был Башҡорт йорто комплексы төҙөләсәк 100 объект исемлегенең иң башында торорға тейеш.

Миңһылыу АБДУЛЛИНА, уҡытыусы: Нисәмә йылдар ҡаҙыныу эштәре алып барылған “Өфө-2″ ҡаласығында боронғо Башҡорт ҡалаһы-асыҡ һауалағы музей комплексы ҡалҡып сығырға тейеш. Әгәр ошо мөмкинлектән файҙаланып, бығаса тормошҡа ашмай килгән ниәттәрҙе үтәп ҡалмаһаҡ, тарих та, киләсәк тә беҙҙе ғәфү итмәҫ. Унан һуң, Башҡортостан 2020 йылда Бөтә донъя фольклориадаһын үткәреү хоҡуғын алды. Уға әҙерлек тә бөгөн үк башланырға, ә республика юбилейы бөйөк Урал батыр еренең аҫабаһы башҡорттоң тарихын, мәҙәниәтен, телен данлау йүнәлешендә бер этәргес булып торорға тейеш. Бының өсөн “Урал батыр” эпосы геройҙары һынландырылған асыҡ һауалағы музей-комплекс төҙөлөүе лә маҡсатҡа ярашлы булыр ине.

Гөлнур ҠОЛҺАРИНА, Бөтә Рәсәй билбау көрәше федерацияһы ағзаһы: Республикала милли көрәш киң таралыу алған, үҙ федерацияһы булған спорт төрө һаналһа ла үҙенең айырым бинаһы (комплексы) юҡ. Ә ҡайһы бер республикаларҙа махсус Көрәш комплекстары төҙөп ултыртҡандар. Алыҫ йөрөргә кәрәкмәй, миҫал өсөн шул уҡ Татарстан Республикаһын килтерергә була. Уларҙағы комплекстарҙа төрлө кимәлдәге чемпионаттар һәм турнирҙар ойоштороу өсөн ҙур зал, дөйөм физик әҙерлек үтеү, күнекмәләр һәм уҡыу өсөн залдар, хатта көрәш музейҙары урынлашҡан. Һуңғы ваҡытта халҡыбыҙҙың милли спорт төрҙәренә һәм уйындарына иғтибар арта башланы, яңыраҡ уҡтан атыу буйынса ярыштар тергеҙелде. Бәлки, Көрәш һарайын (Дворец борьбы) айырым ғына асыу мөмкинлеге булмаһа, уны Милли спорт төрҙәре һарайы (Дворец национальных видов спорта) тип атарға булыр ине. Был саҡта халҡыбыҙҙың барлыҡ спорт төрҙәре ойошмалары бер ҡыйыҡ аҫтында тупланып, улар кемгәлер өйҙәш булып түгел, ә үҙ бинаһында үҙҙәре хужа булып йәшәр, эшләр, яңынан-яңы ҡаҙаныштары менән ҡыуандырып торор ине, тип уйлайым.

Дамир ЙӘНЕКӘЙЕВ, инженер: Башҡортостан халҡының 40 проценты самаһы ауылда йәшәй,  республиканың юбилейы уңайынан төҙөләсәк йәки тергеҙеләсәк 100 объект исемлегенә ауыл халҡының мәнфәғәтен күҙ уңында тотҡан төҙө-лөштәр ҙә булыуы мөһим. Юҡһа, ауылдарҙағы һуңғы социаль әһәмиәтле  учреждениелар ҙа ябылып, күпме кеше эшһеҙ ҡалды, шул арҡала ҡыҫҡартыуға эләккән эшкә яраҡлы категория сит төбәктәргә хеҙмәт итергә мәжбүр. Ә был бер ҙә беҙҙең файҙаға түгел – көс башҡа тәбәктәр файҙаһына түгелә, республика халҡы тарафынан түләнгән һалым икенсе субъекттар ҡаҙнаһын байыта. Әгәр ауылдарҙа ябылған объекттар – мәктәптәр, клубтар – ҡабаттан асылһа, бына был, исмаһам, юбилейға ҙур бүләк булыр ине. Яңы объекттар төҙөү йәки реконструкция эштәре алып барыу тураһында һөйләгәндә ҡалаларҙы ғына түгел, ауылды ла күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай, сөнки юбилей бит ҡала халҡы өсөн генә түгел, тотош республика өсөн яңы уңайлыҡтар һәм мөмкинлектәр булдырып ҡалыу сараһы ла.

Зәйтүнә ӘЙЛЕ яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

18 сентябрь – Берҙәм тауыш биреү көнөндә үҙегеҙ һайлаясаҡ депутатҡа ниндәй теләктәрегеҙ булыр ине?

Айвар АЛТЫНБАЕВ: Мин һайлаясаҡ депутат халыҡты социаль яҡлау буйынса арымай-талмай эшләргә тейеш. Сөнки заман шауҡымына бирелеп, яңы технологиялар заманы тигән булып, ябай ауыл халҡын, ябай эшсене яҡлауһыҙ ҡалдырҙылар. Эштең башы, йәғни күрелгән һөҙөмтә эш биреүсегә түгел, уны үтәүсегә, башҡарыусыға бәйле икәнен төшөнһөндәр ине. Шулай ук мин депутатты ауыл хужалығын үҫтереүгә булышлыҡ итеүселәргә бар яҡлап та ярҙам иткән кеше булырға тейеш тип күҙаллайым. Республикабыҙҙың экологияһына ла иғтибар бирергә тейеш ул:  тәбиғәт ҡомартҡыларының юҡҡа сыға башлауы ҙур хәүеф тыуҙыра, уларҙы һаҡлау буйынса төрлө етди саралар күрергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алып, наказ итеп әйтер инем, әгәр минең һүҙемә ҡолаҡ һалыусы булһа. Хәҙерге ваҡытта башҡорт теле мәсьәләһе лә киҫкен тора. Стандартлаштырыу заманында бөтөн халыҡты ла бер ҡалыпҡа һалғас, аҙ һанлы милләттәр үҙ телдәрен юғалта бара, тиһәм дә, хаталанмам. Дәүләт теле булған башҡорт теле һаман да рәсми эш алып барыу теле кимәленә күтәрелә алмай. Юғары даирәләрҙәге рәсми тел тураһында әйтеп тә тормайым, хатта башҡорт теле уҡытыусылары ла төрлө программа отчеттарын русса әҙерләгәс, башҡаларға ни ҡала инде? Шуға күрә мин үҙем һайлаясаҡ депутатты башҡорт телен белгән, уны ихтирам иткән, халыҡты яҡлаған, тәбиғәтте һаҡлаған, үҙ кеҫәһен генә түгел, ябай халыҡ кеҫәһен дә уйлаған кеше булырға тейеш, тигән фекерҙәмен.

Ләлә БЕЙЕШЕВА: Депутат – ул бөтөн халыҡ тарафынан дәүләт эштәрен, ил мәнфәғәтен күҙ уңында тотоп, юғары кимәлдә хеҙмәт итеү өсөн һайланып ҡуйылған вәкил. Бер партиялы совет власы дәүерендә кандидаттар һәр коллективта тикшерелә торғайны, халыҡ тормошон яҡшыртыуға булышлыҡ итеүсе, илде алға әйҙәүсе эшлекле закондар ҡабул иткәндә мөһим тәҡдимдәр индерергә һәләтлеләр генә депутатлыҡҡа тәҡдим ителә һәм һайлана ине. Шуға ла улар “халыҡ хеҙмәтсеһе” (“слуга народа”) тип йөрөтөлдө, ысынлап та, һайланыусылары өсөн ысын күңелдән эшләне. Ул ваҡытта кеше байлығы менән түгел, хеҙмәте менән баһаланды. Юғары вазифалы белгестәр менән бер рәттән, алдынғы һауынсылар, сөгөлдөрсөләр, игенселәр, тракторсылар, тегенселәр, токарҙәр һ.б. депутатлыҡҡа үтте. Аҡса ҡоло түгел, хеҙмәт кешеһе данланды, илде туйҙырыусылар, кейендереүселәр алға сығарылды. Депутаттарға ил яҙмышы, йәғни кеше яҙмышы ышанып тапшырылды. Бөгөнгө күп партиялылыҡты ябай халыҡ аңлап та бөт-мәй, кемгә ышанырға ла белмәй. Етмәһә, элекке һымаҡ, халыҡ араһында аңлатыу эштәре лә һүлпән алып барыла. Партиялар тәҡдим иткән ҡатмарлы һайлау алды программаларын төплө өйрәнеп,  уларҙың мәғәнәһен аңлау ҙа еңелдән түгел. Быны аңлатыу һайлаусылар алдында сығыш яһаған, улар менән осрашып, ошо программаларҙы халыҡҡа еткереүҙе бурыс итеп алған кандидаттарҙың бурысы ла бит. Бөгөн халыҡты әсендергән мәғариф, һаулыҡ һаҡлауҙы түләүһеҙ итеү, һалымдарҙы кәметеү, пенсия күләмен арттырыу һ.б. кеүек программалары менән сығыш яһаусыларҙы Рәсәй Президенты Владимир Путин да хуплай. Шулай уҡ ул ошоға тиклем ил ағалары иғтибарынан ситтә ҡалып, бөгөн илдә иң киҫкен мәсьәләләрҙең береһе булған ауыл хужалығына иғтибар йүнәлтеүҙе лә талап итә. Илдең киләсәге йәштәр ҡулында икәненә баҫым яһап, йәштәр менән йыш осраша, фекерләшә, уларҙың эшлекле тәҡдимдәрен хуплай, депутаттар араһында ла йәштәрҙең булыуын күҙ уңында тота, йәш кадрҙар әҙерләүгә ҙур урын бирә.  Шул уҡ ваҡытта төрлө быуын кешеләре менән кәңәшләшеү, фекер алышыу яҡлы. Тимәк, яңы парламент ағзалары ла закондарҙы ошо проблемаларҙы күҙ уңында тотоп ҡабул итерҙәй кешеләр булырға тейеш.

Земфира СИБӘҒӘТОВА: Хәҙерге һайлауҙар һайлаумы ни ул – күҙ буяу ғына. Элек Башҡортостан, СССР Юғары советтарына кемдәр һайланасағын белеп, күреп тора инек. Улар һәр район, һәр ауылда тигәндәй булып, үҙҙәре өлгөрмәһә, ярҙамсылары килеп, халыҡ менән осраша, наказдар йыя ине. Хатта ябай эшселәр, беҙҙең арала йөрөгән кешеләр парламент депутаттары булып һайланып, етәкселәр улар аша райондың, теге йәки был ауылдың проблемаһын хәл итте. Хәҙер иһә хатта ауыл советына кем депутат булып үткәнен дә белмәйбеҙ. Халыҡ менән эшләмәйҙәр, халыҡ араһында йөрөмәйҙәр, халыҡты нимә борсой – ҡыҙыҡһыныусы ла юҡ. Депутаттарҙың күбеһе ошо вазифа аша етәкселек менән танышып, үҙ мәнфәғәтен ҡайғыртыу хәстәрен генә күрә. Етәкселәр ҙә үҙҙәренә кәрәкле кешеләрҙе үткәрергә тырыша депутатлыҡҡа. Шуға, әлеге һайлауҙарҙың быға тиклем булғандарынан айырмалы, ғәҙел үтеренә ышанысым юҡ, шулай ҙа буласаҡ депутаттың ниндәй булырға тейешлеген һүрәтләүҙе бер кем дә тыймай бит. Минеңсә, ул ҡайҙан һайлана – шул халыҡ араһында үҫкән, шул төбәктең проблемаларын белгән, ысын мәғәнәһендә ошо ерҙең патриоты булырға тейеш.

Лилиә САБИРОВА: Быйыл беренсе тапҡыр һайлауҙа ҡатнашасаҡмын. Быға тиклем был кампания хаҡында төрлө фекерҙәр ишетергә тура килгәнлектән, башҡорт тотоп ҡарамай ышанмай, тигәндәй, үҙем барып, күреп, ҡатнашып, үҙ фекеремде туплағым килә. Әлбиттә, бындай мөһим саранан берәү ҙә ситтә ҡалырға тейеш түгел, тип уйлайым. Әгәр бөгөн йәмғиәттә киң таралған, “Эй, барыбер үҙҙәренә кәрәклеләрҙе һайлайҙар инде”, тигән төшөнкө һәм кире ҡараштарға эйәреп, өйҙә ятыуҙы хуп күрһәк, һайлауҙарҙың сифаты булмаясаҡ. Ә ни өсөн мин тауышымды үҙем теләгән кандидатҡа бирмәйенсә, файҙаланылмаған бланкыларҙы кем өсөндөр ҡулланһындар тип, ҡул һелтәп ҡуйырға тейешмен?  Ошо ҡараштан сығып ҡына ла һайлауға барасаҡмын һәм үҙем теләгән кандидат өсөн тауыш бирәсәкмен. Әле кандидаттарҙың агитация осоро бара, моғайын да, улар араһында йәштәрҙе хәстәрләгән, уларға һүҙ менән генә түгел, аныҡ ғәмәлдәре менән ярҙам иткән, һәр ваҡыт тығыҙ бәйләнештә эшләгән һәм эшләйәсәк, сәләмәт тормошто пропагандалаған һәм үҙе лә шундай өлгө күрһәткән берәй кандидат булыр, моғайын.

Зәйтүнә ӘЙЛЕ яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары РФ Дәүләт Думаһына алкоголизм менән сирләүселәрҙе, анығыраҡ әйткәндә, балиғ булмаған алкоголиктарҙы мәжбүри дауалауҙы законға индереү тураһында башланғыс менән сығыш яһаны. Был хаҡтағы фекерегеҙ ниндәй булыр?

Константин ТОЛКАЧЕВ, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе: Республика Һаулыҡ һаҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, былтыр наркологик иҫәптә алкоголизм менән сирле 15 бала иҫәптә торһа, быйыл алты айҙа ошо диагноз менән 10 үҫмер тикшерелә. Беҙ рәсми статистиканың  фактик хәл-торошто сағылдырмауын аңларға тейеш: ата-әсәләрҙең барыһы ла үҙ балаһын наркодиспансерға иҫәпкә ҡуйыу кеүек аҙымға бармаясаҡ. Әгәр бала үҙе риза түгел һәм дауаланыуға ҡаршы булһа – бигерәк тә. Беҙ тәҡдим иткән закон ҡабул ителһә, баланы дауалау өсөн ололарҙың ҡарары ла етә. Дөйөм ҡағиҙәләргә, ата-әсәһенә һәм йәмғиәткә ҡаршы сыҡҡан үҫмерҙең, “был донъяла бөтөн нәмәне лә татып ҡарарға кәрәк”, тигән принциптан эш итеүенә иманым камил. Бик йыш ул наркотик һәм алкоголь ҡабул итеүҙең эҙемтәләре хаҡында уйлап та ҡарамай. Ҡайһы бер осраҡта ниндәйҙер компанияла “үҙ кеше” булыу өсөн шундай аҙымға бара. Шуның өсөн наркомания һәм алкоголизм менән көрәш комплекслы, йәғни ололар менән дә, балалар менән дә алып барылырға тейеш. Был көрәш конституцион хоҡуҡ һәм азатлыҡ сиктәрендә ғәмәлгә ашырыла.  Бөгөнгө балалар – иртәгәге ата-әсәләр. Әгәр ҙә беҙ уларҙың башына сәләмәт йәшәү рәүеше нормаларын һалып өлгөрә алһаҡ, киләсәк быуын сәләмәт һәм бәхетле буласаҡ, тип ышанырға була.

Николай НИКИТИН, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Һаулыҡ һаҡлау, социаль сәйәсәт һәм ветерандар эштәре буйынса комитет рәйесе, закон проекты инициаторы, медицина фәндәре кандидаты: Бөгөн йәмғиәтебеҙҙә алкоголизм менән сирләүсе, йәғни алкоголгә бәйлелеге булған, наркотик, психотроп матдәләр ҡулланған балалар һәм үҫмерҙәрҙең булыуы һәм йылдан-йыл уларҙың һаны артыуы бер кемгә лә сер түгел. Улар ғаиләһенә генә түгел, йәмғиәткә лә хәүеф тыуҙыра. Шуға күрә, бындай категорияға ҡараған балаларҙың ата-әсәһенә йәки уларҙың законлы вәкилдәренә закон тарафынан йоғонто яһау отошлораҡ булыр, тигән күҙлектән сығып эшләнде лә инде был проект. Балаларҙы мәжбүри дауалау, тиелһә лә, бының өсөн уларҙың ата-әсәһенән йәки законлы вәкиленән яҙма рәүештә рөхсәт алырға кәрәк. Шул осраҡта ғына баланы мәжбүри дауаларға мөмкин. Әгәр ҙә ғаилә имен түгел, ата-әсә йәки баланың законлы вәкиле үҙе лә алкоголь менән дуҫ, балаларының киләсәгенә төкөрөп ҡарай һәм яҙма рөхсәт биреүгә ҡаршы икән, ул сағында инде бындай ата-әсәне ата-әсәлек хоҡуғынан мәхрүм итеп, балаларҙы опека органдарына тапшырыу күҙаллана. Был осраҡта мәжбүри дауалау менән ошо органдар шөғөлләнәсәк. Бала уллыҡҡа йәки ҡыҙ итеп алынған осраҡта яуаплылыҡ яңы ата-әсә иңенә ята. Ни өсөн закон проекты мәжбүри дауалау тип атала, сөнки алкоголгә бәйлелеге булған бала һәм үҫмер үҙенең алкоголик икәнен танымаясаҡ, нисек тә булһа быны инҡар итергә, үҙенең сирле түгеллеген, алкоголь йәки наркотик  матдәләр  ҡулланмауын раҫларға тырышасаҡ. Шуның өсөн ата-әсәләр һәм законлы  вәкилдәр  йәлеп  ителә һәм уларҙың рөхсәте менән  табиптар был категорияға ҡаршылыҡһыҙ профессиональ медицина ярҙамы күрһәтә аласаҡ.

Резеда ҒОФРАНОВА, 22-се дауахананың неврология бүлеге мөдире: Дауаханала алкоголдән ағыуланған балаларға тиҙ ярҙам күрһәтергә тура килә һәм был осраҡ йышая бара. Мин балалар алкоголизмы шул тиклем үҫешкән тип уйламайым, әммә ундайҙар бар икән, уларҙы мотлаҡ дауаларға кәрәк. Һәм бында балаларҙы мәжбүри дауалау өсөн рөхсәтте ата-әсәләр бирергә тейешлеге лә бик дөрөҫ. Алкоголь балаларға бигерәк тә зыянлы, сөнки уларҙың организмы, мейеһе үҫешә, ә алкоголь ҡулланыу уларҙы зарарлай. Шулай уҡ ул нервылар системаһын ҡаҡшата, был үҙ сиратында алкоголизмға килтерә. Был ваҡытта балала неврологик симптомдар күҙәтелә: нервы туҡымаларында матдәләр алышыныуы боҙола, организмда нервы күҙәнәктәре һаны һиҙелерлек кәмей, шулай уҡ баш һөйәге эсендә ҡан баҫымы күтәрелә, әммә иң хәүефлеһе – нервы көпшәһе һәм уның тиресәләре деградациялана. Әгәр дауаламаһаҡ, насар юлдан йолоп алып ҡалмаһаҡ, киләсәктә беҙҙең генофондыбыҙ ниндәй буласаҡ? Генофондыбыҙҙы юғалтасаҡбыҙ. Шуға күрә депутаттарҙың был инициативаһын хуплайым.

Сәғиҙә ҒӘЛИМОВА, Баймаҡ районы, ике ҡыҙ әсәһе: Хәмерҙе юҡҡа ғына шайтан һыуына тиңләмәй дин. Камил аҡылы була тороп та күпме көслө зат эскелек даръяһында юҡҡа сыға, күпмеһе тәбиғәт биргән әсәлек бурысынан мәхрүм ҡала. Был ағыуҙан бөгөн хатта балалар ҙа азат түгел. Улар араһында алкоголизм сире барлығы тураһында медицина хеҙмәткәрҙәре күптән саң ҡаға, әммә йәмғиәт ошоға тиклем уларҙың һүҙенә вайымһыҙ ине. Эйе, өлкәндәр иҫерткес эсемлекте үҙ теләге менән һайлай. Үҫмерҙәр иһә был ағыуға тәбиғи ҡыҙыҡһыныуҙары аша эләгә. Ә бына сабыйҙар? Был турала бер табиптан шундай миҫал ишетергә тура килде: эскелек менән мауыҡҡан әсәнең яңы тыуған сабыйы ла бахмурҙан ауырый икән. Әкиәт, тиерһегеҙ. Тик мин иҫерек әсәнең күкрәк һөтөн имеп иҫһеҙ йоҡлаған сабыйҙарҙы күргәнем бар. Яңы тәпәй баҫҡан балаһына һыра эсереп, уның алйыуынан көлөп ултырған ата-әсәләрҙе лә осратҡаным булды. Бөгөн балаларҙы алкоголизмдан көсләп дауалау ғына түгел, ошондай аҙымға этәреп торған ата-әсәләргә ҡарата яза биреү ҙә күтәрелергә тейештер.

АНОНИМ: Һәр ата-әсә өсөн үҙ балаһы ҡәҙерле. Моғайын, берәү ҙә уның яҙыҡ юлға баҫырын уйламай ҙа, күҙ алдына ла килтермәйҙер ҙә. Беҙ ҙә улыбыҙҙы әллә ни итеп үҫтерҙек, синыфташтары, дуҫтары араһында кәм-хур булып йөрөмәһен, тип, хәлдән килгән тиклем тырыштыҡ, икешәр эштә эшләнек. Әллә шул эш тип, донъя бөтәйтәбеҙ, тип, бушамаған булып, балаларыбыҙға тейешле иғтибар, йылылыҡ һәм яратыуыбыҙҙы биреп еткермәнекме икән, тип тә уйлайым хәҙер. Холҡоноң үҙгәрә башлауын, тыңламауын, тиҙ үпкәләп, ҡыҙып барыуын күсеү осорона япһарҙыҡ та ҡуйҙыҡ шул. Ә ул шул ваҡытта уҡ дуҫтары менән ҡыҙыҡ өсөн генә һыра, алкоголле эсемлектәр эсеп, тәмәке тартып ҡарай башлаған булған икән. Беҙ хәлде аңлап алғанда, ул ошо алама ғәҙәттәр бәйлелегенә эләккәйне инде. Бөтөнләй холҡһоҙланды, һүҙ күтәрмәй башланы. Аңлатып та, әрләп тә ҡараныҡ – файҙаһыҙ. Саҡ ҡына нимәлер әйтә башлаһаң, үләм, ти ҙә ҡурҡыта ине. Үҙ башына үҙе етте. Бындай яҙмышты дуҫыңа түгел, дошманыңа күрһәтмәһен. Бала эсеүен үҙ елкәмдә татығас, закон проекты тураһында шулай тип кенә әйтә алам: был күренеште мәжбүри дауалауға тиклем алып барып еткергәнсе, уны алдан иҫкәртеү буйынса ныҡлы эш алып барырға, алкоголь һәм тәмәкене иркен һатыуҙы тыйырға, көмөшкә йәки алкоголь суррогаты һатыусыларға ҡәтғи саралар күрергә кәрәк.

Шәрифә САЛАУАТОВА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Рәсәй Президенты Владимир Путиндың Указына ярашлы, 2019 йылда Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығын байрам итәсәкбеҙ. Республика етәкселегенең, сәйәсмәндәр һәм тарихсыларҙың Башҡортостаныбыҙ өсөн оло тарихи әһәмиәткә эйә буласаҡ ошо ваҡиға хаҡындағы фекерҙәрен тәҡдим итәбеҙ.

Рөстәм ХӘМИТОВ, Башҡортостан Республикаһы Башлығы: Республика халҡы өсөн был – тарихи дата. Бер нисә йыл элек Рәсәй Хөкүмәтенә әлеге юбилейҙы юғары дәрәжәлә үткәреү тураһында тәҡдим индергәйнек. Хөкүмәт уны хупланы һәм байрамды ил кимәлендә билдәләү инициативаһы менән Рәсәй Президентына сыҡты. Ғөмүмән, республиканың йөҙ йыл дауамында илдең ышаныслы, ныҡлы төбәге булыуы беҙҙең өсөн мөһим. Ил Президентына рәхмәт. Владимир Путин башланғысыбыҙҙы хупланы.

Константин ТОЛКАЧЕВ, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе: Рәсәй Президенты тарафынан Башҡортостандың 100 йыллығын байрам итеү хаҡындағы Указға өс йыл алдан ҡул ҡуйылыуы был ваҡиғаның ҡоласлығы һәм тарихи әһәмиәте хаҡында һөйләй. 1919 йылдың 20 мартында Үҙәк совет власы менән килешеү төҙөү беҙҙең илдә федератив килешеүҙәр нигеҙенең тәүге “кирбесе” булды. Һөҙөмтәлә юридик йәһәттән республиканың хоҡуҡи-дәүләт статусы нығытылып, ул киң вәкәләттәргә эйә була. Башҡортостан тәжрибәһе Рәсәйҙең башҡа этностары өсөн дә йүнәлеш була һәм артабан улар ҙа милли үҙаллылыҡҡа хоҡуҡтарын төрлө дәүләтселек формалары нигеҙендә тормошҡа ашыра. Был иһә глобалләшеү шарттарында  Рәсәйҙәге төрлө милләт халыҡтарына ҡабатланмаҫ милли үҙенсәлектәрен, йола-традицияларын, мәҙәниәттәрен һаҡлап ҡалырға булышлыҡ итте.

Лилиә ҒҮМӘРОВА, Федерация Советының Фән, мәғариф, һәм мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡортостандан сенатор: Ошо көндәрҙә генә Рәсәй Президенты Владимир Путин 2019 йылда Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығын байрам итеү тураһында Указға ҡул ҡуйҙы. Яҡын араларҙа юбилейҙы байрам итеүгә әҙерлек буйынса ойоштороу комитетын булдырыу ҡараласаҡ. 2019 йылда Башҡортостандың 100 йыллығын үткәреү тураһындағы Рәсәй Президенты Указы – бөтөн Башҡортостан халҡы өсөн оло байрам һәм еңеү ул, сөнки Указға ҡул ҡуйылырҙан алда уға ҙур әҙерлек эштәре башҡарылды. Бынан өс йылдан ашыу элек үк Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республиканың күп милләтле халҡы исеменән Рәсәй Президентына юбилей саралары үткәреү хаҡында мөрәжәғәт иткәйне. Артабан Рәсәй хөкүмәтендә ошо башланғыс ярайһы ентекле һәм оҙаҡ ҡына өйрәнелде һәм, ниһайәт, ул хупланды. Шунан һуң ғына Башҡортостандың 100 йыллыҡ юбилейын байрам итеү хаҡында Указға ҡул ҡуйылды. Был документ һәм шулай уҡ 2019 йылда үткәреләсәк саралар Башҡортостан һәм Рәсәй үҫеше йылъяҙмаһында мөһим тарихи ваҡиға буласаҡ. Республикабыҙ юбилейға иҡтисад, фән һәм мәҙәни өлкәләрҙә оло ҡаҙаныштар менән килә. Һуңғы йылдарҙа Башҡортостан Рәсәй һәм донъя кимәлендәге саралар үҙәгенә, үҙенә йәлеп итеп тороусы төбәккә әүерелде һәм быларҙың барыһы ла – ҙур хеҙмәт һөҙөмтәһе. Юбилейҙы билдәләү беҙҙе яңынан-яңы проекттарға, фәнни-техник ҡаҙаныштарға рухландырасаҡ, тип ышанам. Төрлө тармаҡтар буйынса Башҡортостан тәжрибәһенең Рәсәй төбәктәре тарафынан өлгө итеп алыныуы һәм өйрәнелеүе юҡҡа ғына түгел шул.

Зөһрә РӘХМӘТУЛЛИНА, РФ Дәүләт Думаһы депутаты, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы рәйесе: Был Указды тәүге сиратта күп милләтле республикабыҙҙың Ватан тарихындағы әһәмиәтенә дәүләтебеҙ баһаһы тип аңларға кәрәк. Башҡорттарҙың 1612 йылда Минин менән Пожарский ополчениеһында Мәскәү өсөн поляктарға ҡаршы һуғышы, ҡурҡыу белмәҫ “төньяҡ амурҙары”ның 1812 йылғы Ватан һуғышында күрһәткән ҡаһарманлығы – башҡорт халҡының уртаҡ ватаныбыҙҙы дошмандан һаҡлауға индергән өлөшө – хәрби йылъяҙмаһы бөтәбеҙгә лә ил тарихынан яҡшы билдәле. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында иһә Башҡортостан фронтҡа 700 меңдән ашыу кеше ебәрә, уларҙың 300 меңе яу яландарында ятып ҡала, 278 яугир Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. Бына инде биш быуат дауамында күп милләтле республика халҡы иңгә-иң терәшеп төрлө тармаҡ хужалыҡтарын үҫтерә, мәҙәниәтте һаҡлай, төбәктең данлы тарихын яҙа. Тап ошо берҙәмлек бөтөн Рәсәйгә Башҡортостанды милләт-ара татыулыҡ, конфессия-ара хеҙмәттәшлек өлгөһө итеп танытты. Бөгөнгө Башҡортостан – илдең тотороҡло һәм әүҙем үҫешкән төбәктәренең береһе ул. Республикала алып барылған социаль-иҡтисади һәм милли-мәҙәни сәйәсәт ыңғай һөҙөмтә бирә, тап ошо арҡала Рәсәйҙе халыҡ-ара кимәлдә күрһәтеүгә өлгәштек. Үткән йәй Өфөлә ШОС һәм БРИКС саммиттары үтте, 2020 йылда Бөтә донъя фольклориадаһы ла беҙҙә ойоштороласаҡ. Башҡортостандың 100 йыллығын билдәләү – юбилей датаһын федераль кимәлдә үткәреү генә түгел, ә һәр власть органының, социаль институттарҙың, һәр ватандашыбыҙҙың яуаплылығы ла. Республикаға ошо дата айҡанлы бихисап сит ил ҡунаҡтары, ситтә йәшәгән башҡорт диаспоралары вәкилдәре киләсәк. Уларҙы лайыҡлы ҡаршылау һәм төп йортобоҙҙоң асыҡ, яҡты, тыныс икәнен күрһәтеү һәр ҡайһыбыҙҙың изге бурысы булып тора.

Рөстәм ИШМӨХӘМӘТОВ, РФ Дәүләт Думаһы депутаты: Башҡортостандың ойошторолоуына йөҙ йыл – халҡыбыҙҙың тарихында бик мөһим ваҡиға. Иҫтәлекле дата тарихты барлауҙы, үткәндәргә йомғаҡ яһауҙы талап итә. Шуға күрә байрам айҡанлы мәҙәни саралар ғына түгел, ә федераль кимәлдә лә фәнни-ғәмәли конференциялар, “түңәрәк өҫтәл”дәр үткәрелеүен хуп күрәм. Башҡортостан Рәсәйҙең сәйәси һәм иҡтисади картаһында мөһим, ныҡлы урынды биләй. Киләсәктә лә шулай булып ҡаласағына ышанам.

Әмир ИШЕМҒОЛОВ, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе: БАССР-ҙы төҙөү – автономия ойоштороуҙың тәүге тәжрибәһе, һәм ул ваҡытында башҡа республикалар тарафынан киң ҡулланыла. Башҡорт Автономиялы республикаһы етәкселәре федерализм идеялары яҡлы сығыш яһай, тап шуға ла БАССР-ҙы булдырыу Рәсәй федерализмының нигеҙен тәшкил итә лә инде. Был – күп милләтле илдә милли мәсьәләләрҙе хәл итеүҙең иң сағыу өлгөһө. Бөгөн Башҡортостан Республикаһы – Рәсәй Федерацияһы составында әүҙем эшмәкәрлек алып барған дәүләт берәмеге. Сәнәғәт, төҙөлөш, ауыл хужалығы, фән һәм мәҙәниәт өлкәһендәге уңыштарыбыҙ киң билдәле. Башҡортостан Республикаһы ойошторолуға 100 йыл тулыу айҡанлы үткәреләсәк саралар Рәсәй халыҡтары араһында дуҫлыҡты һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға, күп милләтле илебеҙҙең артабан сәскә атыуына булышлыҡ итер, тип ышанам.

Нурислам ҠАЛМАНТАЕВ, тарих фәндәре кандидаты: Тарихтан белеүебеҙсә, автономия яулау бик ҡатмарлы була. Әйткәндәй, беренсе булып юл ярыусыларға бер ваҡытта ла еңел түгеллеген яҡшы беләбеҙ. Шуныһы ҡыҙыҡ: милли хәрәкәтте башлап ебәреү Әхмәтзәки Вәлидиҙең башына 1917  йылда килә. Ошо йылдың февралендә ул “Шура” журналына “Бөрйән башҡорттары” тигән мәҡәлә яҙа. Унда Вәлиди бөрйән башҡорттарының ҡыйыу, ғәскәри халыҡ булыуы менән һоҡлана. Тап бына шул мәлдә Февраль революцияһы башланып китә. Урамға сығып, шул ваҡиғаларҙың шаһиты булған Вәлидиҙең башына шул саҡ ҡыйыу фекер килә: “Башҡорттар  бына тигән ғәскәри рухлы, ҡыйыу халыҡ, улар менән дә милли хәрәкәт башлап ебәрергә, үҙ республикабыҙҙы төҙөргә була бит!” Әйтергә кәрәк, ғалим булыуы, тарихты бик төплө белеүе өҫтөнә, Әхмәтзәки Вәлиди бик көслө рухлы шәхес тә була. Алдан күрә белеп, эште ваҡытында башлап ебәрергә лә кәрәк бит. Бер йыл эсендә генә лә Ырымбурҙа  өс-дүрт тапҡыр ҡоролтай һәм съездар уҙғарыла. Вәлидиҙең көрәштәштәре лә  уҡымышлы, егәрле, рухлы, эш эшләй торған йәш егеттәр була. Шул тиклем төплө итеп яҙылған программа, ер һәм башҡа  мәсьәләләр буйынса ҡарарҙар, резолюциялар ҡабул ителә. Был мәл милли мәсьәләләрҙең дә өлгөрөп еткән осоро булғандыр, сөнки халыҡ та уға әҙер булған бит. Әйткәндәй, халыҡ та көсө, берҙәмлеге менән айырылып торған, араларында уҡыған, белемле кешеләр ҙә күп булған. Беҙ илде тотоп килгән ерле халыҡ, үҙебеҙҙең республикабыҙ булырға тейеш, тигән фекер йәшәгән халыҡ араһында. Тарихтан мәғлүм булыуынса, В.И. Ленин федерализм идеяһы яҡлы була, ләкин уның арҡаҙаштары Сталин һәм башҡалар унитар дәүләт төҙөйбөҙ, тип, һәйбәт идеяны тарҡатыуға, юҡҡа сығарыуға күп көс һала. Федерализм идеяһын һәм традицияларын  бөгөн беҙ бөтә камиллығында тергеҙергә  һәм үҫтерергә бурыслыбыҙ. Республикабыҙҙы лайыҡлы йәшәтеп, беҙ Рәсәйҙең ҡеүәтен дә арттырыуға булышлыҡ итәбеҙ.

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Һеҙ атайығыҙҙан ниндәй сифаттар үҙләштерҙегеҙ, үҙегеҙ уландарығыҙға ниндәй ир-егет тәрбиәһе бирәһегеҙ?

Хөрмәтулла ҮТӘШЕВ, Рәсәй һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, өс бала атаһы: Бөгөн йәштәр араһында халҡыбыҙ тарихы менән ҡыҙыҡһыныу арта бара. Ул шулай булырға тейеш тә. Тамырҙарыбыҙға, ырыуыбыҙға булған бындай ҡыҙыҡһыныуҙы беҙҙә бала саҡтан атайым тәрбиәләне. Көрәшсе Ғаззали батырҙы республикабыҙҙа белмәгән кеше һирәктер. 1909 йылда Хәйбулла районының Кәрим ауылында донъяға килеп, 9 йәштә генә етем ҡалған атайым тормош һынауҙарына бирешмәгән. Ысын көрәшселәргә генә хас ҡыйыулыҡ, сәм, көс, таһыллыҡ уға теләһә ниндәй ҡаршылыҡтарҙы ла еңеп сығырға ярҙам иткәндер, тием. Тап ана шул сифаттары уға Бөйөк Ватан һуғышынан да  түше тулы орден-миҙалдар менән еңеүсе булып ҡайтырға булышлыҡ иткән. Һуғыш башланған көндән алынып, 1946 йылда ғына ҡайтып төшә ул ауылына. Ҡайта ла, ең һыҙғанып колхоз хужалығын, ярым емерек ауылын аяҡҡа баҫтырыуға тотона; әсәйемә өйләнеп, һигеҙ бала тәрбиәләп үҫтерәләр. Атайым оҙаҡ йылдар бригадир булып эшләне, аҙаҡ мал көттө. Бына шул йылдарҙа ул беҙҙе, балаларын, йыш ҡына үҙе менән ҡырға алып сығыр булды. Боронғоно һөйләр, ер-һыу атамаларының тарихын ентекләп тасуирлар ине. Әле лә иҫемдә: “Бына ошонда ике батыр көрәшкән” йәки “Зым-зыя ғәйеп булған аҫау айғыр бына ошо үҙәктә табылып, кешнәп ебәргән, шуға ул Айғырүҙәк тип атала” һәм башҡа шундай бихисап тарихтары һеңеп ҡалған күңелемә. Шулай бергәләшеп, үҙ көсөбөҙ менән йорт һалдыҡ, кәртә-ҡура ҡаралтыларын төҙөнөк. Ағас артынан урманға барабыҙмы, бесән эшләйбеҙме, көтөү көтәбеҙме – атай эргәһендә була инек. Ул беҙгә өгөт-нәсихәт уҡып торманы, хәҙер аңлауымса, үҙ өлгөһөндә, үҙ ғәмәлдәре һәм сифаттары аша эшкә, сыҙамлыҡҡа һәм ҡыйынлыҡтарҙы еңеп сығырға өйрәткән улдарын.  Үҙе кеүек, тормошта көрәшсе һәм еңеүсе булырға өйрәткән. Үҙем дә улдарымда  тап ана шул сифаттарҙы күрергә тырышам. Йөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәйҙәр былай. Айтуған менән Азамат икеһе лә юғары белемле юристар, эштәрендә һынатмайҙар, тап ҡартаталары өйрәткәнсә, һәр эш-кә саялыҡ менән тотоналар. Кесе улыбыҙ әлегә мәктәптә уҡый, ул да ағаларына оҡшар, тип ышанам. Бәләкәй саҡтарынан ауылда йыш булып, туған телдә һөйләшеп, шәжәрәбеҙҙе өйрәнеп, нәҫел-тамырҙарына ҡыҙыҡһыныу менән үҫтеләр. Ҡартаталары – Ғаззали батыр призына үткәрелгән көрәшселәр ярыштарын барып ҡарап ҡайтыу ҙа үҙе бер оло тәрбиә мәктәбе улдарым өсөн, тип уйлайым.

Зариф УШАНОВ, Баймаҡ районы Халыҡты социаль яҡлау үҙәгенең бүлек начальнигы: Атай! Ниндәй күп ҡырлы, тәрән мәғәнәгә эйә был һүҙ. Донъяны таный, күрә-төшөнә башлағандан алып уға атай  күҙҙәре менән ҡарайһың, атай һүҙе, атай тәрбиәһе һине оло тормошҡа алып сыға һәм ошо оло юлда аҙашып-баҙап ҡалмаҫҡа, үҙ һуҡмағыңды һалып, унан ышаныслы атларға, артабан инде уландарыңды ла уның миҫалында ысын ир-егет итеп тәрбиәләү бурысын иңгә йөкмәүҙе аңлата, быуындар күсәгилешлеген кәүҙәләндерә ул атай төшөнсәһе. Ата-әсәне һайламайҙар, тигән әйтем йәшәй, ләкин, әгәр уларҙы ысынлап та һайлап алыу мөмкин булһа, мин барыбер үҙ ғәзиздәремде һайлар инем. Атайымдың тап Тәфтизан Сабирйән улы булыуынан мин бик уңдым тормошомда. Уның бай тормош тәжрибәһе, киң аралашыу даирәһе беҙгә, уның балаларына, бөгөн беҙ эйә булған сифаттарҙы бирҙе. Атайым заманында данлыҡлы Темәс педучилищеһын тамамлаған һәм уҡытыусы булырға хыялланған, ләкин яҙмыш ихтыяры унан бынамын тигән журналист яһаған. Хәйер, нимәгә тотонһа ла, уның булдыра алыуын  раҫлаусы бер яҙмыш һынауы  булғандыр был, бәлки. Уның ҡарауы, атайым хыялын уның ҡыҙҙары – һеңлеләрем Гөлнара менән Гөлнәзирә тормошҡа ашырҙы: улар икеһе лә уҡытыусы. Минең яҙмышыма ла атайымдың йоғонтоһо көслө булды. Урал урман-техник институтын тамамлағас, атай кәңәше буйынса Темәс леспромхозында иҫ киткес кешелекле сифаттары менән билдәле булған шәп етәксе Абдулхаҡ Кантюков ҡулы аҫтында эшләү бәхете тейҙе. Һәм, ғөмүмән, атайым беҙҙе нимәгә генә өйрәтмәһен, иң тәүҙә намыҫ, үҙ-үҙеңә тоғролоҡ, өлкәндәргә кеселеклелек кеүек сифаттарҙы алға ҡуйҙы. Кем дә кем атаһы менән ҡырҙа ҡыуыш ҡороп, ҡуна ятып бесән сапҡан, усаҡ яҡҡан, балыҡ ҡармаҡлаған, өй һалған – ул минең күңелемдәген аңлайҙыр, моғайын. Ағайым, үҙем һәм ике һеңлекәшем өсөн атайыбыҙ бер ҡасан да ваҡытын йәлләмәне, эштән буш һәр минутын беҙҙең менән үткәрер булды. Беҙгә атай ғына түгел, ышаныслы иптәш тә ине ул. Шулай бер саҡ бөтәбеҙ бергә йыйылғанда, кемдер атайыма төртөп күрһәтеп, минең улым – әле сабый ғына баланан шаяртып ҡына: “Был кем?” – тип һорағас, сабый уйлап та тормай:”Ул минең дуҫ”, – тип әйтте икән, шунан да ҙур баһаны мин белмәйем… Улдарым Раил менән Радмир, ысынлап та, ҡартаталары ҡурсыуында, уның йоғонтоһонда ысын егет ҡорона инделәр. Өлкәненә армияға бармау мөмкинлеге килеп тыуғанда ла ул үҙ һүҙен һүҙ итеп, ҡырталашып хеҙмәт итергә китте, сөнки ҡартатайының: “Ысын егет кенә һалдат була!”-  тигәнен ныҡ һеңдергәйне ул күңеленә. Мин үҙем улдарымда белемгә ынтылыш тәрбиәләргә тырыштым, һәм улар был өлкәлә лә һынатманы: икеһе лә юғары белем алдылар, уны артабан да камиллиаштырыу юлындалар. Атайым менән һалған йорт янына ике улым менән ике шыршы ултыртҡайныҡ. Хәҙер был ағастар өйҙән дә бейек булып, улдарым менән ярышып үҫеп еттеләр. Ике ҡанатым – улдарым хәҙер миңә терәк тә, иң беренсе ярҙамсыларым да. Улар инде минән дә бер башҡа юғарыраҡ: буйға ғына түгел, белемдәре, заманса фекерләү ҡеүәһе менән. Туҡта, атайым да минең хаҡта ҡасандыр шулай тигәйне түгелме? Йәшәү мәғәнәһе хәҙер үҙемә лә асыҡ төҫмөрләнгәндәй: һәр атай үҙенән һуң донъяға үҙенән дә аҡыллыраҡ, белемлерәк, яҡшыраҡ, матурыраҡ уландар һәм ҡыҙҙар ҡалдырырға тейештер ул…

Наил ҒӘЙЕТБАЙ, яҙыусы, драматург: Атайым, ябай ғына бер ауыл кешеһе, миңә оло донъяға сығырға булышлыҡ итте – әҙәбиәткә һөйөү тәрбиәләй алды. Республикабыҙҙа сыҡҡан барлыҡ гәзит-журналдарҙы алдыра ине ул өйгә. Ана шуларҙан башланды миндә уҡыуға, үҙем яҙып ҡарауға теләк. “Башҡортостан пионеры” гәзитендә берәй темаға мәҡәлә, бәләкәй генә хикәйә һәм шиғырҙарға иғлан ителгән конкурстарҙы күреп ҡала ла, атайым миңә шунда ҡатнашырға  ҡуша ине. Китапҡа һөйөүҙе иһә ул шулай тәрбиәләне: ауыл китапхаһы бай була торғайны беҙ бәләкәй саҡта, шунан алып ҡайтҡан берәй әҫәрҙең иң ҡыҙыҡлы урынынан тотоп уҡый башлай ҙа, шып туҡтай. Унан һуң, әлбиттә, был китапты башынан аҙағына тиклем үҙаллы уҡып сығаһың. Шул уҡ ваҡытта атайым, тәбиғи, ир-егет һабаҡтары ла бирҙе. Сөй, ҡаҙаҡ ҡағыуҙан алып, утын ярыу, бесән эшләү һәм башҡа шундай донъяуи ғәмәлдәр серенә төшөндөрә барҙы. 10 йәшемдә апаруҡ килештереп бесән саба инем, атайым минең өсөн махсус барып, “етеле” салғы алып ҡайтып, һаплап бирҙе. Ул эштә саҡта 12 йәшемдә уның ауыр “Иж” матайына ултырып, бесәнгә, йомош-юлға елдерә инем. Атайымдың тағы бер онотолмаҫ һабағы: кешеләргә кеселекле, матур мөнәсәбәттә булыуҙы талап итте. Өлкәндәргә ихтирам һәм  һәр саҡ һаулыҡ һорашыу ғәҙәте ауыл ерендә былай ҙа борондан килгән матур йола, ана шул яҙылмаған законды боҙмаҫҡа ҡушып, беҙҙең ҡанға һеңдергән  ине атай. Мин дә хәҙер үҙемдең дүрт улымды ла ҡартатайҙарының ябай тормош әлифбаһына өйрәтергә тырышам. Дөрөҫ, ҡала шарттарында хеҙмәт тәрбиәһе төрҙәре ныҡ сикләнгән, шулай ҙа, армияла кәрәгер, тип әсәләре менән беҙ уларҙы картуф әрсергә лә, иҙән йыуырға ла, табаҡ-һауыт йыуырға ла, бүлмәләрен тәртиптә тоторға ла өйрәтә килдек. Сөнки тышҡы тәртип – ул кеше аңында, уйҙарында, ҡылыҡтарында ла мотлаҡ бер эске тәртипкә әүерелә. Балалар үҫә төшкәс, беҙ улар аңына, иң мөһиме – ғаилә ҡиммәттәре, тигән тәрбиә ҡанунын алға ҡуйҙыҡ. Исем, дан, аҡса – былар береһе лә татыу, матур ғаилә ҡиммәте менән ярыша алмай икәнде аңлатырға тырышам улдарым-ҡыҙҙарыма. Әлбиттә, тырыш, белемле, талантлы балалар, һүҙ ҙә юҡ, музыкаға ла, башҡа өлкәләрҙә лә һәләтлеләр, ләкин, ҡайҙалыр буй етмәҫлек бейеккә ымһынып, һауанан түгел, ерҙән атлап йөрөгөҙ, тип өйрәтәм уларҙы. Ышаныслы, ябай һөнәргә эйә булығыҙ, ғаиләгеҙҙе яҡлаусы ла , һаҡлаусы ла, туйындырыусы ла – һеҙ үҙегеҙ, тип ҡабатлайым гел уландарыма. Ҡыҙҙарым иҡтисадсы һөнәренә уҡыһалар, улдарым – инженерҙар, төпсөгөбөҙ Айморат быйыл саҡ мәктәп тамамланы. Хәҙер уларға һөнәрҙәре буйынса эшләгәндә кәрәк буласаҡ яуаплылыҡ, маҡсатҡа ынтылышлыҡ, ныҡышмаллыҡ кеүек сифаттарҙы ла аңдарына һеңдереп, нығыта барыуҙы бурысыбыҙ, тип иҫәпләйбеҙ.

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Бесән мәле етте, баҡсала емеш-еләк, йәшелсә өлгөрҙө; картуф утап, уны күмергә лә, емеш-еләкте эш итергә лә кәрәк. Бөгөн ауылдарҙа элекке кеүек хеҙмәт шауы ҡайнаймы, халыҡ бөтәһе бер булып өмәләргә сығамы – ғөмүмән, йәнлелек һиҙеләме һеҙҙә?

Фәриҙә СИТДИҠОВА, Учалы районы Ураҙ ауылы: Ҙурҙан ҡубып өмә үткәргән кеше һиҙелмәһә лә, беҙҙә халыҡ бер ҙә эшһеҙ ултырғаны юҡ. Айырыуса йәш ғаиләләрҙең йорт һалып инеүҙәре матур күренеш. Ситтә эшләһәләр ҙә, ауылға ҡайтып йорт төҙөүсе йәштәребеҙ күбәйә. Күп халыҡ Учалыға, Магнитҡа йөрөп эшләй, хатта Арктикала эшләүселәр ҙә бар. Үҙ өйөң – үҙ көйөң, тигәнде яҡшы аңлай кеше, ҡалала фатир өсөн ипотека йәки коммуналь хеҙмәттәр өсөн бик күп аҡса түләп торорға кәрәклеген беләләр, шуға ауылда үҙҙәре өй һалып инә. Ауыл да, тимәк, йәшәй, ҙурая, ә был ҡыуаныс ҡына беҙгә. Бура күтәрәме, бесән сабамы, кәбән һаламы – ағай-энелеһе бер-беренә ярҙамлашып, дәррәү генә башҡарып ҡуя эштәрен. Яңғыҙ-яртыға ҡыйыныраҡ: ниҙер эшләтергә кәрәк булһа, кешеһен табырға, уға түләргә тура килә, шунһыҙ булмай ҙа. Ялланыусы эшенән алда хаҡы менән ҡыҙыҡһына бит инде. Әҙерәк түләгәнде тыңлап та тормай боролоп китә ул. Эскерһеҙ ярҙам, тигәнде, шулай итеп, ауылда ла оноттолар хәҙер. Ә былай Ураҙ халҡы бик уңған: мал аҫрайҙар, баҡса тултырып картуф, йәшелсә-емеш үҫтерәләр. Мал көткәс, бесәне кәрәк. Ул да моң түгел уңған әҙәмгә: өй һайын тиерлек техника, ул саба ла, тырмата ла, өйә лә… Шулай еңел генә эшләп алалар хәҙер бесәнде лә. Дөрөҫөн әйткәндә, һәр кем тырышып ята. Үҙе өсөн булһа ла. Уныһы ла бик һәйбәт, сөнки уртаҡ эшләп, уртаҡ трудодень ала торған колхоз замандары онотолдо инде күптән.

Исмәғил АҠЪЮЛОВ, хеҙмәт ветераны, Күмертау ҡала округының Маячный ауылы: Ҡыҙғаныс, ләкин беҙҙең ауыл элекке кеүек гөрләп тормай шул… Халыҡ машиналарға тейәлеп, йырлашып эшкә китер, эштән ҡайтыр ине, хәҙер – тып-тын. Ҡуралар ҙа бушап ҡалған. Элек ауылда һыйыр малдарының  ғына ла һәр береһе 200-ләп баштан торған өс туплау була торғайны, бөттө хәҙер көтөү. Мин йәшәгән биләмәлә 5-6 йыл инде бына ни бары 20-ләп кенә баш малды көтөүгә ҡыуалар. Көтөүсеһе лә юҡ әле уның. Элек мал тотҡан быуын ҡартайып, күбеһе теге донъяға китеп бөттө, ә йәштәр эш яратып бармай. Ауылда йәшәһәләр ҙә мал аҫрамай, картуф сәсмәй генә донъя көтәләр, сөнки ауылда магазиндан күп нәмә юҡ – баралар ҙа һатып алалар: икмәген дә, һөтөн-майын да… Аҡсаһы булғаны. Ә ауылда, бөгөнгө көнөбөҙгә хас булғанса, эш урындары менән маҡтанырлыҡ түгел бер ҙә. Күмер сығармайбыҙ хәҙер, забойҙар ябылып бөттө күптән. Күмер көслө саҡта брикет фабрикаһы ла эшләп тора ине. Бөгөн был яғыулыҡҡа ихтыяж булмағас, етештереү шулай уҡ күптән ябылды. Газ яғабыҙ хәҙер. Ә әлеге бәләкәй генә завод газ баллондары һәм ҡаҙандары эшләп сығарҙы, улары ла кәрәкмәй башлағас, әле нефть эшкәртеү сәнәғәте өсөн ҙур һыйҙырышлы мискәләр етештерә. Ул заводтағы эш шарттары бик насар, шуға күнеп, түҙгәндәре эшләй, түҙмәгәне китә. Бесән мәле, өмәләр хаҡында һүҙ барыуы ла мөмкин түгел, хәҙер шәхси хужалыҡтарҙа хатта салғылар ҙа ҡалмаған. Мал аҫрағандар үҙҙәренә үҙҙәре бесән эшләп ала, күптәренең техникаһы бар. Элекке һымаҡ ҡул салғыһына ҡарап тормайҙар. О-о, элек саба ғына инек бесәнде!..

Руфина ДИМОВА, Салауат районы Арҡауыл ауылы: Әлеге мәлдәрҙә ямғырҙар сәбәпле бесән эштәре тотҡарланып тора, ләкин уңған кеше һауа торошон көтөп ултырмаҫ, саба башларҙар инде. Ғәҙәттә, бесәнде шау-шыуһыҙ ҡапыл ғына эшләп алалар хәҙер, сөнки һәр кемдә техника, ҡул көсө әллә ни һалынмай, шуға ла өмә итеп бесән эшләү тигән нәмә онотолдо. Был, бер яҡтан, яҡшылыр ҙа, тик шуныһы: элекке өмәләр – ул бергә-бергә, уйнап-көлөп тигәндәй, күңелле итеп аралашыу сараһы ла ине бит әле. Ана шул юҡ хәҙер. Ауыл ерендә халыҡ эшһеҙ ултырмай барыбер. Быйыл ҡырҙа шул тиклем еләк-емеш уңды. Күптәр ер еләге, көртмәле йыйып һата.Беҙҙең эргәләге Ташауыл, Урмантау яҡтарына Мәскәүҙән килеп яталар хатта: ял итәләр, еләк, бәшмәк, дарыу үләне йыялар. Иренмәгәнгә бик файҙалы, төшөмлө осор. Арҡауылға ла килтереп һаталар еләкте, юл буйҙарында ла тулып торалар. Унан бәшмәк йыя башлай халыҡ. Әйтеүемсә, дарыу үләндәре менән ҡыҙыҡһыныусылар күп. Йорт-хужалыҡ эштәре лә бара. Әле бына картуф утайбыҙ, күмәбеҙ, ҡортон ағыулай йә сүпләйбеҙ. Шулай итмәһәң, кафтуфһыҙ ҡалыуың да бар. Арҡауылда, дөрөҫөн әйткәндә, тормош ҡаланыҡына оҡшап бара ул. Йорттарға газ, һыу үткәрелгән. Ҡайһы берәүҙәр мал да аҫрамай, сөнки ойошмаларҙа эшләп йөрөүселәрҙең аҙыҡ-түлекте һатып алырға мөмкинлеге бар. Маллы кеше ит, һөт, май-ҡаймаҡҡа бер ҙә аптырамай. Мал-тыуар көтөүҙә йөрөй, сиратлап көтә халыҡ. Совет власы кешене ялҡауға әйләндереп, колхоздан әҙерҙе көтөп ултырырға өйрәтһә лә, хәҙер һәр кем үҙ йүнен күрергә тырышып ята. Пай ерҙәрен бүлеп алдылар, кемеһе унда бесән саба, кемеһе фермерға арендаға биреп, малына емен ала. Ҡыҫҡаһы, эшһеҙ, ас ултырған кеше юҡ. Дөрөҫ, балалары мәктәптә уҡыған бер нисә ауыр ғаилә бар барлыҡҡа, тик мәктәп коллективы ундайҙарҙы ҡарауһыҙ ҡалдырмаҫҡа тырыша.

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА  яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Үткән аҙнала Өфөлә Рәсәй ҡалалары союзының IV форумы булып үтте. Ҡунаҡтарға: “Өфө, Башҡортостан һеҙҙе нимә менән аптыратты, һоҡландырҙы, ғөмүмән, ниндәй тәьҫораттар ҡалдырҙы?” – тип мөрәжәғәт иттек.

Евгений РОЙЗМАН, Екатеринбург ҡалаһы башлығы – Екатеринбург ҡала Думаһы рәйесе: Өфө матурая, әммә иң мөһиме – трассанан килеп инәһеңме, һауа юлы аша килеп төшәһеңме Башҡортостандың иң матур визит карточкаһы – таҙалыҡ. Хатта уҙған быуаттың 90-сы йылдарының беренсе яртыһында, Совет власы тарҡалып, ил өсөн ауыр ваҡыттар – юҡлыҡ булғанда ла, Башҡортостанға килеп инеү менән ауылдарҙа ла, ҡалаларҙа ла таҙалыҡ күҙгә ташлана ине. Был традиция һаман да дауам итә. Ирек Ишмөхәмәт улынан таҙалыҡты ошо кимәлдә тотоу өсөн нимә эшләүҙәре менән ҡыҙыҡһынғас, ул, күп көс һалырға тура килә, тип яуапланы. Әммә һөҙөмтә лә күҙ алдында бит. Был бик ҡыуаныслы. Беҙ башҡорттар менән ғүмер буйынан иңгә-иң терәп, башҡорт ерҙәрендә йәшәйбеҙ. Һәр саҡ мөнәсәбәттәребеҙ яҡшы, изге. Юғары уҡыу йортонда ла башҡорттар менән бергә уҡыным. Башҡорттарҙың шундай етди бер өҫтөнлөгө бар – улар барлыҡ милләттәр, барлыҡ күршеләр менән дә дуҫтарса, ыңғай мөнәсәбәт ҡора белә.  Шуға күрә башҡа халыҡтар ҙа Башҡортостанды, башҡорт халҡын ярата. Әле башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев һәйкәле эргәһендә, “Ватан” этноауылында булдыҡ. Был урынды электән беләм, күп тапҡырҙар килгәнем бар. Әммә элекке соҡор урынында шундай матур майҙан төҙөү, йырынды нығытыу – Европа тәжрибәһе буйынса һәм уңышлы эшләнгән проект булыуы менән һоҡландыра. Ҡалала йәштәр күп, тимәк, потенциал да юғары. Өфөнөң урындағы халыҡ белмәгән тағы бер ыңғай яғы бар – бында 10 мең кешегә муниципаль чиновниктар һаны Рәсәйҙә иң түбәне. Йәғни барлыҡ ошо эштәр аҙ етәкселек ҡатнашлығында тормошҡа ашырылған. Өфө эргәһендә бары тик Екатеринбургта ғына муниципаль чиновниктар һаны аҙ, артабан инде Новосибирск, Санкт-Петербург һ.б. ҡалалар китә. Әйткәндәй, Санкт-Петербургта был нисбәт ике тапҡырға күберәк. Был – бик етди күрһәткес. Быны урындағы халыҡ белһен өсөн әйтәм. Уртаса алғанда, Өфөлә, Екатеринбургта был һан тигеҙ нисбәттә килә, ә башҡа муниципалитеттарҙа ул артыуға табан бара.

Михаил ВАСИЛЬЕВ, Силәбе өлкәһе муниципаль берәмектәренең Башҡарма советы директоры: Ҡыҫҡаса әйткәндә, Өфө киң аҙымдар менән алға бара. Бында ете йыл элек булғайным, ҡала был тиклем үк матур түгел ине. Көҙ, бысраҡ, һыуыҡ, шуғамы икән, төҫһөҙ булып хәтерҙә ҡалған. Төтөн, тын алып булмай. Шуға күрә машинала трассанан  үтеп киткеләгәнем булһа ла, ҡала эсенә инергә тырышманым. Бөгөн ҡала буйлап йөрөгәндән һуң, ысынлап та,  тәьҫирләндем, дөрөҫөн әйткәндә, миңә шок булды. Ҡала шул тиклем ныҡ үҙгәргән: ысын Европа мегаполисына әүерелгән, киң урамдар, бөтөн ерҙә таҙалыҡ. Таҙа, тип ниндәй мәғәнәлә әйтәм, таҙартҡан ерҙә таҙа түгел, ҡыйламаған ерҙә таҙа, тиҙәр бит, Өфөлә урамдарҙы сүпләмәҫкә ғәҙәтләнгәндәр. Бына был иң мөһиме. Кешеләр үҙ ҡулдары менән булдырылған матурлыҡты һаҡларға тырыша, күрәһең. Клумбаларҙа ғына түгел, бағаналарҙа газондарҙа сәскәләр күҙ яуын алып ултыра.  Фонтандар эшләй. Парктарҙа, скверҙарҙа, ял зоналарында ололар, йәштәр, ғаиләләр ял итә. Был бик матур күренеш. Беҙ бик ныҡ артта ҡалғанбыҙ, тип әйтмәйем, ләкин Өфө алдараҡ бара. 2020 йылда ШОС һәм БРИКС илдәре  саммиттары беҙҙә үткәрелһә, бәлки, беҙ ҙә Өфөнө ҡыуып етербеҙ. Рәхмәт һеҙгә, булғанығыҙ һәм ҡаланы яңы кимәлгә сығарғанығыҙ өсөн. Беҙ һеҙгә тиңләшергә тырышасаҡбыҙ.

Адлан ДИНАЕВ, Грозный ҡалаһы башлығы, Чечен Республикаһы: Өфө – таҙа ҡала, халҡы ла ихлас. Ҡалала архитектура һәйкәлдәре менән заманса архитектураның үрелеп барыуы һоҡландыра. Белеүегеҙсә, Грозный, Рәсәй Президенты Владимир Путин белдереүенсә, Феникс кеүек, емереклектәр араһынан ҡабат терелгән ҡала. Шуға ла беҙгә Башҡортостан Республикаһы, Өфө  етәкселегенең инфраструктураны үҫтереүгә ҙур иғтибар биреүенә, инвесторҙар йәлеп итеү мөмкинлектәренә көнләшергә генә ҡала. Өфө – Европа стандартындағы ҡала. Шул уҡ ваҡытта бында милли колорит та, мосолман стиле лә һаҡлана.

Петр ДАГАЮСОВ, Саха-Яҡут Республикаһының Чючен наслегы муниципаль берәмеге башлығы, “Наслег” проекты йәмғиәт ойошмаһы ағзаһы: Форумға бер нисә көн алдараҡ  11 кешенән – нигеҙҙә Саханың йәш кадрҙары резервын тәшкил иткән муниципаль берәмектәр башлыҡтарынан торған делегация менән килдек. Саха – Башҡортостан кеүек үк федераль үҙәк менән договор мөнәсәбәттәрендә үҫешеүсе милли республика. Әле дотациялы төбәк булып торһаҡ та, беҙҙә алтын, алмас, нефть, газ, күмер табыла, ә бөтөн һалымдар үҙәккә китеп тора һәм республикаға бюджет ассигнованиелары сифатында әйләнеп ҡайта. Әгәр һалымдарҙы республикала ҡалдырһаҡ, республика дотациялы түгел, киреһенсә, донор булыр ине. Республикабыҙҙа милли мәктәптәр ныҡ үҫешкән, балалар баҡсаларында милли төркөмдәр бар. Ҡалаларҙа милли мәктәптәр аҙ, һәм тап милли синыфтарға сират ҙур. Ә ауылдарҙа, район үҙәктәрендә бындай проблема юҡ. Башҡортостандың ҡайһы бер райондарына, мәҫәлән, Өфө районына, яҡын-тирәләге райондарға барырға өлгөрҙөк. Беҙҙе бигерәк тә етештереү өлкәһе – туризм булһынмы ул, ауыл хужалығымы, бәләкәй эшҡыуарлыҡмы, ҡыҙыҡһындыра һәм муниципалитеттарҙа эш урындары булырға тейеш, тип иҫәпләйбеҙ. Эш булһа, йәшәү шарттары ла буласаҡ, йәшәү шарттары булһа, халыҡтың тормош кимәле лә күтәреләсәк. Тәьҫораттар бик ыңғай. Бында беҙгә барыһы ла, һеҙ башҡорттарға оҡшағанһығыҙ, тиҙәр. Ҡайһы бер оҡшаш һүҙҙәр ҙә осрай. Ғөмүмән, бөтөн нәмә ҡыҙыҡлы. Ауыл хужалығы тауарҙары етештереү – малсылыҡ, йәшелсәселек буйынса яңылыҡтар бар. Беҙҙә йәй осоро ҡыҫҡа, шунлыҡтан уңыш менән маҡтанырлыҡ түгел, ә һеҙҙә уңыш мул. Илебеҙгә ҡарата ҡулланылған санкциялар һөҙөмтәһендә был тема бигерәк тә көнүҙәк. Сөнки Саха республикаһының ғына түгел, тотош Рәсәйҙең киләсәге ауылға бәйле. Ауыл булмаһа – Рәсәй ҙә булмаясаҡ. Ҙур ҡалаларҙы ашатырға, туйҙырырға кәрәк.

Зәйтүнә ӘЙЛЕ яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Өлкән быуындың һәр заманда ла: “Нимә етмәй был йәштәргә?” – тип һуҡраныуын беләбеҙ. Ысынлап та, нимә етмәй бөгөнгө йәштәребеҙгә?

Азат БАҘРАНОВ, Мәскәү һәм Санкт-Петербургтағы Башҡортостан студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы етәксеһе: Йәштәребеҙгә бөгөнгө йәмғиәттәге үҙ урынын һәм ролен төшөнөргә ынтылыу, уның артабанғы үҫеш йүнәлештәрен күҙаллау етмәй. Бөгөн беҙ йәш башҡорт кадрҙарына ҡытлыҡ мәсьәләһен яҡшы аңлайбыҙ, шуға күрә бөтөн көсөбөҙҙө ана шул бушлыҡты тултырыуға йүнәлтергә тейешбеҙҙер, тигән уйҙамын. Ижади өлкәне иҫәпләмәгәндә, башҡа тармаҡтарҙа, мәҫәлән, техник һөнәрҙәр йүнәлештәрендә,  йәштәребеҙ бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Үҙ-ара низағтарға юл ҡуймайынса, республикабыҙҙың киләсәге тап йәштәр ҡулында икәнлекте аңлап, мөмкин тиклем үҙаллыраҡ булырға һәм үҙебеҙҙе  юғары мәҙәниәтле шәхес итеп әҙерләүгә  бөтөн көсөбөҙҙө туплау кәрәк бөгөн беҙгә. Ә быға юлды мин фәҡәт мәғарифта, белем алыуҙа күрәм. Икенсе яҡтан, белем етмәй йәштәребеҙгә. Ә бит бар йәһәттән мәғлүмәтле булыу йәштәрҙе теләһә ниндәй ялған идеологик йүнәлештәрҙән, шикле сәйәси төркөмдәр ауынан да ҡурсалаясаҡ. Был да бик мөһим мәсьәлә. Бөгөн йәштәребеҙгә айырым төркөмдәргә тарҡалышып, бер-береһе менән һүҙ көрәштереүҙән туҡтарға һәм берҙәм сафҡа тупланып, аныҡ эштәр башларға ваҡыт. Өсөнсөнән, белем алып, теге йәки был һөнәргә эйә булыу ғына ла моратыңа ирешеү тигәнде аңлатмай әле. Юғары белем тураһында дипломы булған тома наҙандар ҙа осрап тора. Белемле булыу – ул үҙең йәшәгән ил, ҡала йәки ауыл йәмәғәтселеге – тотош донъя кимәлендәге  проблемалар менән хәбәрҙарлыҡ ҡына ла түгел, ә фекерләргә өйрәнеү, үҙеңдә эшлеклелек сифаттары тәрбиәләү. Үҙ ҡаҙаныңда  ғына ҡайнамайынса, ижтимағи әүҙемлеккә ылығыу, аралашыу даирәңде киңәйтеү. Тышҡы мөхит шарттарында әүҙем аралашыу өсөн иһә иң тәүҙә туған телеңде, мәҙәниәтеңде биш бармағыңдай белеү мотлаҡ. Унан һуң инде сит телдәрҙе өйрәнеүгә күсеп, ил, донъя кимәлендә булып торған йәштәр форумдарында ҡатнашып, аралашыу ҡеүәһен, эшлеклелек сифаттарыңды үҫтереүгә тотонорға ла мөмкин. Нишләптер беҙҙең йәштәр ана шундай ҙур форумдар, фестивалдәр эшендә ҡатнашырға атлығып бармай.  Ә бит юғары аралашыу кимәленә сығыу беҙҙе эшлеклелек һәм сифат яғынан   бик үҫтерер ине. Шуны онотмайыҡ: беҙ ни тиклем белемле һәм мәҙәниәтле булыуға өлгәшһәк, халҡыбыҙ ҙа шундай уҡ кимәлдә буласаҡ.

Лидиә ТАҢАТОВА, Өфө ҡала округы хакимиәтенең Йәштәр эштәре буйынса комитеты белгесе: Махсус тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре буйынса, баш ҡалабыҙ йәштәренең 60 проценты буш ваҡытын – телевизор ҡарап, 56 проценты – музыка тыңлап, 53 проценты интернетта ултырып үткәрә. Дөрөҫөн генә әйткәндә, хәҙерге заман йәштәрен киң мәғлүмәт саралары “тәрбиәләй”, тип әйтергә лә була. Белеүебеҙсә, заман талаптары һәм шарттары бик тиҙ үҙгәреп тора, кеше, айырыуса йәштәр ана шул үҙгәрештәргә яраҡлашып өлгөрмәүе лә, системаһыҙ рәүештә уларға көсләп тағылған мәғлүмәт донъяһында аҡты – ҡаранан, яҡшыны ямандан айыра алмауы ла бик ихтимал. Бына шунда килеп тыуа  ла инде йәш кешенең үҙ асылын, үҙ йөҙөн юғалта башлау хәүефе. Үкенескә күрә, совет осоронан һуңғы йылдарҙа беҙҙә йәштәр сәйәсәте системаһының хоҡуҡи нигеҙҙәре эшләнмәгән, тип әйтергә лә була. Йәштәр күберәк үҙ донъяларына  бикләнеп, үҙ көнөн үҙҙәре күрә. Уларҙы дөйөм бер ойошмаға туплап, махсус программа буйынса эш ойошторолмаған. Беҙҙең комитет нигеҙҙә үҫмерҙәр менән эшләй, сөнки студент йәштәр мәғариф системаһына ҡарағанлыҡтан, беҙ уларҙы бергәләп эшләргә мәжбүр итә алмайбыҙ. Уҡыусы үҫмерҙәр был йәһәттән күпкә бәхетлерәк, тип әйтәйемме – беҙ, ҡала хакимиәтенең Йәштәр эштәре буйынса комитеты, һәр саҡ улар менән бергә. Өфөлә мәктәп уҡыусыларының ҡыҙыҡһыныуҙары буйынса 80-дән ашыу  үҫмерҙәр клубы эшләй. Улар араһында спорт һәм хәрби-патриотик йүнәлештәгеләре популярлыҡ менән файҙалана. Эшсе йәштәргә килгәндә, улар беҙҙе бе-рәй йомоштары килеп сыҡҡанда ғына иҫкә төшөрә. Ә уларға нимә ет-мәгәне былай ҙа аңлашылып торалыр: эш һәм торлаҡ. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙ бындай мәсьәләләрҙе хәл итерлек вәкәләттәргә эйә түгелбеҙ шул. Һөҙөмтәлә уларҙы хакимиәт бүлектәренә, башҡа төр ведомство-ойошмаларға төбәп ебәреүҙән ары китеп булмай. Дәүләт тарафынан йәштәргә иғтибар юҡ, тип әйтмәҫ инем, киреһенсә, һәр төрлө программалар, ижади проекттар өсөн махсус гранттар системаһы юлға һалынған һәм ул уңышлы эшләп килә, йәштәрҙе ижади хеҙмәткә дәртләндерә, тик беҙ әлеге һөйләшеүҙә бит уларға нимә етмәүен асыҡлайбыҙ. Бәлки, бер аҙ ғына ныҡышмалылыҡ, маҡсаттарына ынтылыш етеңкерәмәйҙер. Егәрлелек тә бик кәрәк. Хәҙер бит йәштәрҙең күбеһе әҙергә, ата-әсәһе ҡурсыуына өйрәтелгән. Ана шул сиктәрҙән сыға алмай ҡайһы берәүҙәр…

Айнур ҒҮМӘРОВ, Республика башҡорт лицей-интернаты уҡытыусыһы: Бөгөнгө йәштәргә бөтөн яҡлап камиллашыуға ынтылыш етмәйҙер, тип уйлайым, сөнки бөгөнгө көн геройы булыу өсөн көнө-төнө компьютер артында ултырыу һис тә ярҙам итмәйәсәк. Киреһенсә, “аҡ менән ҡара” араһында буталып ҡалыуың да бар. Шуға күрә мин йәштәргә китап менән дуҫ булырға кәңәш итәм. Үҙем химия уҡытыусыһы булһам да, ҡабаланмай, төбөнә төшөп, “тәмләп” китап уҡырға әүәҫмен. Фәнни әҙәбиәтте лә яратам. Ғөмүмән, уңыштың 99 проценты тырышлығыңдан килә. Көн һайын 14-әр сәғәт эшләйһең икән, эшең дә үҙенән-үҙе алға барасаҡ. Бөгөн мәғлүмәттең күплеге, тормоштоң тынғыһыҙлығы арҡаһында 40-45 йәштәрҙә генә була торған “урта йәштәгеләр көрсөгөн” хәҙерге быуын 15 йәштә үк кисерә. Үҫмерҙәрҙә үҙ-үҙендә ҡаҙыныу ғәҙәте көслө икәнен дә әйтмәй булмай. Улар ярайһы ғына тромош юлы үткән, хаталанып та, ниндәйҙер үргә артылып та өлгөргән кешене хәтерләтеп ҡуялар. Үҫмерҙәрҙең былай тиҙ өлгөрөүенән трагедия яһарға ярамай, әлбиттә. Тик ана шул үҙ-үҙеңдә ҡаҙыныу менән шөғөлләнергә кәрәкмәй. Бөтөн нәмә менән дә ҡыҙыҡһынығыҙ, тип өндәшкем килә йәштәргә – бар эштең дә файҙаһы була. Күберәк уйланығыҙ. Иң мөһиме – кире күренештәрҙән, алама ғәҙәттәрҙән һаҡланырға кәрәк. Наркоманиянан, алкоголле эсемлектәр ҡулланыуҙан, тәмәке тартыуҙан ситтә йөрөһәгеҙ, донъяның шул тиклем күп ҡырлы, ҡыҙыҡлы булыуын аңларһығыҙ. Нимәләлер мәғәнә табасаҡһығыҙ, уныһына иманым камил. Үҙегеҙҙе табыуығыҙҙы теләйем, шул саҡта һеҙ уңыштан һәм бәхеттән ҡасып та ҡотола алмаясаҡһығыҙ.

Фәүзиә  МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий