1917 йылдың 29 ноябрендә Рәсәй дәүләтенең федератив өлөшө булараҡ Башҡортостан милли-территориаль автономияһы барлыҡҡа килгән. Был хаҡта ниҙәр беләһегеҙ?

Салауат АҠДӘҮЛӘТОВ, Ырымбур өлкәһенең “Каруанһарай” гәзите мөхәррире: Үҙгәртеп ҡороу йылдары һәм Башҡортостан суверенитеты өсөн хәрәкәт осоронда Рәсәй дәүләтенең федератив өлөшө булараҡ Башҡортостан милли-территориаль автономияһы иғлан ителгән 29 ноябрь киң билдәләнә ине. Был көн хаҡлы рәүештә республиканың иҫтәлекле даталар календарына ла индерелде, ләкин һуңғы йылдарҙа йәмәғәтселек был көндө билдәләп үтеүҙе “онотто”. Совет осоронда өйрәнелгәнсә, Рәсәй Эшсе-Крәҫтиәндәр хөкүмәте менән Башҡортостан хөкүмәте араһында Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылған 1919 йылдың 20 мартына күберәк иғтибар йүнәлтелде. Бер яҡтан, бының үҙ логикаһы булһа ла, Рәсәй составындағы тәүге үҙаллы республика булараҡ, Башҡортостандың тарихи документтарға нигеҙләнгән ысын тыуған көнөн һанлап еткермәү бик үк яҡшы түгел, әлбиттә. Илдәге тәүге республиканың тыуған көнө һуңғы тапҡыр 2007 йылдың 29-30 ноябрендә “Башҡорт автономияһы иғлан ителеү менән бәйле Рәсәй федерализмы нигеҙҙәре” Бөтөн Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһы менән билдәләнгәйне. Ул Өфөлә асылып, Ырымбурҙа дауам итте. Был сараның төп маҡсаты Башҡорт автономияһы иғлан итеүҙең тарихи һәм сәйәси әһәмиәтен асып биреү, шул уҡ ваҡытта Рәсәй федерализмы үҫешенең актуаль мәсьәләләрен, уның тарихи-хоҡуҡ аспекттарын яҡтыртыуға арналғайны. Билдәле булыуынса, 1917 йылдың декабрендә Каруанһарай бинаһында булып үткән Бөтөн башҡорт ойоштороу ҡоролтайы Башҡорт мәркәз шураһы иғлан иткән Башҡортостан автономияһы тураһындағы Фарманды раҫлай. Әлеге фәнни-ғәмәли конференция барған көндәрҙә Каруанһарай бинаһына ошо хаҡта иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылды. Милли автономия менән бәйле артабанғы хәлдәр барыбыҙға ла тарихтан яҡшы билдәле, мәҫәлән, 1918 йылдың ғәйәт ҡатмарлы шарттарында колчаксылар яғынан автономияға янаған хәүеф арҡаһында Башҡорт хөкүмәте һәм хәрби ғәскәренең ҡыҙылдар яғына сығыу фактын иҫкә төшөрөп үтәйек. 1919 йылдың 20 мартында  Мәскәүҙә ошо хаҡта Рәсәй Эшсе-крәҫтиән Хөкүмәте менән Башҡорт хөкүмәте араһында Килешеүгә ҡул ҡуйыла. Тап бына ошо факт бөгөн,  Башҡортостан, йәнәһе лә, автономияны большевиктар ҡулынан алған, тип уйларға сәбәп булып тора. Ләкин тарихи документтар икенсене раҫлай. Шуға ла Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығы хаҡында һүҙ барғанда автономияның иң тәүҙә башҡорт милли хәрәкәте башланғысы булыуын һәм улар фиҙаҡәрлеге менән рәсми датанан күпкә алдараҡ барлыҡҡа килеүен онотмайыҡ.

Рәйсә ИБРАҺИМОВА, китапхана хеҙмәткәре: Һеҙҙең был һорау минең өсөн көтөлмәгән булманы, сөнки тап ошо көндәрҙә мин Әхмәтзәки Вәлидиҙең “Хәтирәләр” китабын тағы бер ҡат уҡырға тотонғайным. Ил Президенты В.Путиндың “Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығын байрам итеү тураһында” Указы баҫылып сыҡҡас, китапханаларға ошо йүнәлештә эш башлап ебәреү буйынса аныҡ бурыстар ҡуйылды. Мин, мәҫәлән, киләһе йылдың мартына тиклем Башҡортостан автономияһын ойоштороусы башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәрҙәре хаҡында стенд һәм әҙәбиәт күргәҙмәһе әҙерләргә тейешмен. Шуға ла был турала ентекле мәғлүмәткә эйә булыу һәм Зәки Вәлидиҙең арҡаҙаштары хаҡында күберәк белеү маҡсатында “Хәтирәләр”ҙе ҡайтанан ҡарап сығырға кәрәк булды. Автономия идеяһы еңел генә бирелмәй, ул киҫкен көрәш шарттарында бара. “Киске Өфө” гәзитендәге (№ 12, 2009 йыл) сығышында профессор Марат Ҡолшәрипов: “Байтаҡ йылдар буйына Башҡортостан автономиялы республикаһы 1919 йылдың мартында Совет хөкүмәте ҡарары менән ойошторолған, был большевиктарҙың милләттәргә ҡарата “шәфҡәтле сәйәсәте”, тип тәҡрарланып килде”, – тип яҙҙы был турала. Артабан ул былай тип дауам итә: “Бында Үҙәк совет власы менән Башҡортостан хөкүмәте араһындағы тарихи Килешеү күҙ уңында тотола. Улай булғас, Башҡортостан хөкүмәте ҡайҙан килеп сыҡҡан һуң? Уны совет власы төҙөмәгән бит? 1917 йылдың 11 ноябрендә I Башҡорт ҡоролтайында ойошторолған Башҡорт мәркәз шураһы үҙенең тарихҡа ингән “Беренсе һанлы фарман”ында Башҡортостан мөхтәриәтен Советтар ҡулынан алмаясаҡбыҙ, халҡыбыҙҙың хоҡуҡ һәм ихтыярын үҙ ҡулыбыҙ менән сикләргә риза булмаясаҡбыҙ, тигән ҡәтғи ҡараш белдерә. Атаман Дутов ғәскәрҙәре Ырымбурҙы алыу менән яңы хисап буйынса 29 ноябрҙә “Икенсе һанлы фарман”да Ырымбур, Пермь, Өфө һәм Һамар губерналары сиктәрендә Башҡортостан ерле мөхтәриәте иғлан ителә”. “Һуңыраҡ, Советтар менән фарман төҙөгәндән һуң Ленин үҙе минән был фарман хаҡында һораны, – тип яҙа “Хәтирәләр”ендә Зәки Вәлиди. – Эйе, фарманды мин яҙҙым, ул халҡыбыҙҙың шул замандағы милли хакимиәтен аңлатыу ине… Рәсәйҙә анархизм хөкөм һөрөү сәбәпле, Башҡортостандың мөхтәриәтен иғлан итеү кәрәк булды… Һәм ысынлап та, был фарманды иғлан иткәндән һуң дүрт көн үткәс, Башҡортостандың мөхтәриәтен рәсми рәүештә иғлан итеп, милли хөкүмәт төҙөнөк…”

Ринат ШӘЙБӘКОВ, Белорет районы Йөйәк мәктәбенең тарих уҡытыусыһы: Ил Президенты Указы менән 2019 йылда Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығын билдәләйәсәкбеҙ. Тик тарихтан белеүебеҙсә, автономияға юл байтаҡ алда башлана. 1917 йылдың Февраль революцияһы Рәсәй халыҡтарында милли мәсьәләләрҙе хәл итеп булыр тигән ҙур өмөт уята. Башҡорт халҡы ла  милли-территориаль үҙбилдәләнешкә йүнәлеш ала. Беренсе Бөтөн башҡорт ҡоролтайы 20-27 июлдә Ырымбур ҡалаһында үтә. Унда юғары милли власть органы итеп Башҡорт мәркәз шураһы һайлана, ер һәм башҡа көнүҙәк мәсьәләләр ҡарала. Бер айҙан һуң Өфөлә йыйылған Икенсе Бөтөн башҡорт ҡоролтайы Дөйөм Рәсәй ойоштороу йыйылышына делегаттар һайлау мәсьәләһен ҡарай, Ойоштороу йыйылышы асылмаҫ элек Башҡортостан автономияһын иғлан итеп, уны шул йыйылышта танытырға йыйына. Ләкин был арала Рәсәйҙә большевиктар тарафынан социалистик революцияға юл алына, 1917 йылдың 25 октябрендә власть улар ҡулына күсә. Совет хөкүмәте “Рәсәй халыҡтарының хоҡуҡтары хаҡында декларация” ҡабул итә (1917 йыл 2 ноябрь). Рәсәй халыҡтарының үҙбилдәләнешкә хоҡуғын таный яңы власть. Шуға таянып, Башҡорт мәркәз шураһы 15 ноябрь төрлө губерналарҙағы бөтә башҡорт ерҙәрен Рәсәй республикаһының автономиялы өлөшө тип иғлан итә. Тимәк, киләһе йылда ошо датаның 100 йыллығы буласаҡ. Был да ҙур ваҡиға ул. 2019 йылда билдәләнәсәк оло юбилей саралары киләһе йылда уҡ ошо датаны ла киң билдәләүҙән башланырға һәм Совет власы тарафынан рәсми танылыуға 100 йыл тулыу көнө булып торған 2019 йылдың 23 мартына тиклем дауам итергә тейеш, тип уйлайым.

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Бөгөнгө йәштәребеҙгә ҡарап, беҙҙең киләсәк ышаныслы ҡулдарҙа, тип әйтеп буламы?

Азамат ЮЛДАШБАЕВ, “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире: Өлкән быуын йәштәр тураһында аҡыл һатырға ярата инде ул. Йәнәһе, бына беҙ йәш саҡта… Быуындар алышына тора, төшөнсәләр үҙгәрә, тик “атайҙар һәм балалар” араһындағы дәлилле һәм дәлилһеҙ дәғүәләр кәмемәй. Әле лә бына һорау тыуа: “Йәштәргә киләсәкте ышанып тапшырырға буламы?” Беренсенән, берәү ҙә мәңгелек түгел, тимәк, ышанһаң да, ышанмаһаң да, киләсәк йәштәр ҡулында. Был осраҡта бер ниндәй ҙә альтернатива юҡ. Икенсенән, был һорауҙы милли яҫылыҡҡа килтереп “терәһәк”, “Киләсәкте йәштәргә ышанып тапшыра алмайбыҙ”, тигән һүҙ  үҙенән-үҙе “беҙҙең милләтебеҙҙең киләсәге юҡ”, тигәнде аңлата. Быныһы – философия. Ә хәҙер факттар:

- Әлеге йәштәребеҙ яңы заманда тыуған. Был быуын әлеге баҙар иҡтисадының бихисап кире яҡтары менән бергә ошо осорҙоң ифрат бер яҡшы ҡаҙанышы “емеше”: улар азатлыҡ һауаһы һулап, иректең нимә икәнен тойоп үҫкәндәр. Әлбиттә, йәмғиәттә йәшәп тә, йәмғиәттән азат булып булмай, әммә улар беҙҙең кеүек бер партияның генераль һыҙығы буйлап бер аяҡтан “атлап”, бер үк йырҙы йырлап, бер иш кейем кейеп, бер идеяға буйһоноп етлекмәне.

- Улар азатлығы йәнә шунан ғибәрәт: улар ике стандарттарҙан ҡотолған – ағайҙары һәм апайҙары ише берҙе уйлап, икенсеһен һөйләп йөрөмәй.

- Уларҙың күбеһе “бюджетник” тигән мөһөрҙән дә азат, шуға күрә “система”ның уларға йоғонтоһо бик аҙ. “Пенсияға тиклем эшемде генә юғалтып ҡуймайым”, “Хөкүмәт эшенән айырмаһын, Хоҙай”, тип ҡалтыранып ултырмайҙар.

- Үҙ мөмкинлектәрен асыу өсөн уларға сиктәр ҙә бик шартлы: теләһәләр – Мәскәү, Питер, теләһәләр – бөтә донъя уларҙың аяғы аҫтында. Быныһы ла уларҙың эске азатлығының бер факторы.

- Эйе, улар өлкәндәр менән бер иш уйламай. Тик был – уларҙың ғәйебе түгел, өлкәндәрҙең бәләһе. Үткән быуаттың алтмышынсы йылдар идеологияһында тәрбиә алып, шул “аҡыл” менән ошо быуат уртаһында йәшәйәсәк быуынды тәрбиәләп маташыу – Дон Кихоттың ел тирмәненә ҡаршы көрәшеүе менән бер сама абсурд.

- Йәнәһе, улар өлкәндәрҙе ихтирам итмәй. Бәлки… Тик, нимә өсөн ихтирам итергә? Бармаҡтарҙы бөгөп һанап ҡарағыҙ әле… Донъяуи кимәлдә иң көслө мәмләкәттәрҙең береһе булған СССР тигән дәүләттең тарҡалыуы өсөнмө? Завод, фабрикалар һәм тотош илдең байлығы ун кешенең “кеҫәһенә” һыйған өсөнмө? Бәлки, ярты миллион милләтәшебеҙ һаман үҙ туған телендә һөйләшмәгән өсөндөр? Әллә оло ҡоролтайҙарҙа ағайҙар һәм апайҙар бер-береһен ишетмәй, бит йыртышҡан өсөнмө? Нимә өсөн? Һуңғы биш йыл ошо йәштәр менән туранан-тура аралашам һәм шуны әйтә алам:

Улар рухлылар. Улар иреклеләр. Улар милләт өсөн дә, дәүләт өсөн дә яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алырға әҙерҙәр. Улар төрлө, әммә бер-береһен ишетергә һәләтле. Улар үҙҙәрен дә, бүтәндәрҙе лә ихтирам итә, шул уҡ ваҡытта бүтәндәрҙән үҙҙәрен дә ихтирам иттерә ала. Улар зиһенле, заманса белем алып, заманса фекер йөрөтәләр.

Бөгөнгө йәштәрҙең беҙгә оҡшап етмәүе уларҙың ғәйебе түгел, киреһенсә, был – уларҙың өҫтөнлөгө. Киләсәк – улар иңендә. Уларға беҙҙән ярҙам кәрәкмәй, бары тик ҡамасауламайыҡ.

Индира ШАҺИӘХМӘТОВА, Башҡорт дәүләт  университеты магистранты: Минең фекер башҡаларҙыҡынан айырылып торор, бәлки. Шулай уҡ күптәргә бик оҡшап та етмәҫ…Һәр хәлдә, яҡын аралашҡан дуҫтарҙан (ә улар минең тормошта ла, виртуаль бәйләнештә лә бик күптәр) йыш ишетергә тура килгән һүҙҙәр шундайыраҡ йөкмәткелә: “Был уҡыу кемгә, нимәгә кәрәк булды – алған һөнәр буйынса эш табып булмай барыбер”, “Көн дә таң менән тороп, эшкә йүгереүҙе күҙ алдына ла килтерә алмайым”, “Ялҡауым килә”, “Тәүге мөмкинлек килеп сығыу менән берәй сит илгә тайырға кәрәк…” һ.б. Ошо фекерҙәрҙе әйткәндәрҙең ҡайһылары әле бакалавр йә магистратурала уҡыһалар ҙа, эшләп тә йөрөйҙәр. Аҡса өсөн генә. Минең дә тиҙерәк эшләгем килә, тик үҙем теләгән, яратҡан һөнәр буйынса! Ваҡытында өс вузға документтар тапшырып, ҡайҙа конкурстан үттем, шунда уҡырға барҙым, йәнәһе, артабан күҙ күрер… Тик миңә үҙемдең специальность оҡшамай. Хәҙер ни эшләргә? Яңынан үҙемә оҡшаған берәй ергә уҡырға инеп, кәрәкле белем алырға һуң инде. Бала-саға араһында ҡартайғансы уҡып йөрөп булмай ҙаһа. Әсәйем, берәй йүне килеп сығыр әле, тип йыуатһа ла, атайым гел битәрләй: йәнәһе, эштең яҡшыһы-насары юҡ, тик эш кенә булһын да хеҙмәт хаҡын биреп торһондар. Ә мин улай теләмәйем! Бына шундай кешегә киләсәкте ышанып тапшырып буламы икән – юҡтыр… Бәлки, хатамды төҙәтергә әле һуң түгелдер?

Вәсилә ДӘҮЛӘТБИРҘИНА, хеҙмәт ветераны: Бөгөнгө йәштәребеҙгә ҡарайым да, “Ғаилә ғәрипһеҙ булмай” тигән әйтемде иҫкә төшөрәм. Йәштәрҙең янып торған яҡшылары, белемле һәм тәрбиәлеләре лә бар, моңһоҙҙары, ялҡауҙары, наҙандары, хатта наркомандары ла байтаҡ. Бына шунан яуап биреп ҡара инде һеҙҙең һорауға. Әлбиттә, киләсәгебеҙҙе ышанып тапшыра торғандары тәғәйен үҙ урындарын алыр ҙа, ти, тик бына шуныһы ла бар бит әле: дәүләт структураларында эшләүселәр йыш ҡына туған-тумасалыҡ принцибынан сығып, йә үҙҙәре кеүек үк ярайһы шымара башлағандарҙы үҫтерә бит, ә таланттар, үҙ фекерен тура әйтеүҙән ҡурҡмаған ҡыйыуыраҡтар власть коридорҙарына яҡын да  ебәрелмәй. Киләсәк чиновниктарҙан ғына тормай бит, тиерһегеҙ, бәлки. Күп нәмә барыбер уларға бәйле шулай ҙа. Власть структураларына шуның өсөн дә белемле, намыҫлы, һүҙе менән эше бер төптән булған, халҡын ихтирам иткән, яратҡан, уның тарихын, мәҙәниәтен, телен яҡшы белгән алдынғы ҡарашлы йәштәр килергә тейеш, тип иҫәпләйем. Шунда ғына киләсәгебеҙ ышаныслы буласаҡ. Ә ундай йәштәребеҙ бар беҙҙең! Һеҙ уларҙың һуңғы йылдарҙағы рухи күтәрелешен, асылдарына килеү юлдарын эҙләп, тамырҙарын барлау ынтылыштарын һиҙемләйһегеҙме икән? Шундай башланғыстарҙың бер нисәүһен генә әйтеп китеү ҙә ишара булыр аҡыллыға. Власть структураларынан һуҡыр тинлек тә ярҙам булмауына төшөнгән айыҡ тормош рәүешен пропагандалаусы егеттәребеҙҙең береһе йәштәр өсөн сәләмәтлектең башҡа, матди бойондороҡһоҙ төрөн – воркаут спортын башлап ебәрҙе, афарин! Бер төркөм йәштәребеҙ “Мәргән уҡсы”фестивалендә уҡ атыу оҫталығында көс һынаша, милли кейемдәребеҙ тергеҙелә; этно-төркөмдәр башҡорт моңон заманса яңғырата, “Шаяндар һәм тапҡырҙар” юмор аша әсә телебеҙҙе һаҡлап ҡалыу уйы менән яна. Бер йүнселе башҡорт ҡымыҙын етештереү конвейерына көйләп, унан сабыйҙар ризығы сығарыу сараһын эҙләй… Йәштәрҙең үҙаллы эшмәкәрлектәренә йүнәлеш биреп, уларҙы белем һәм тәжрибә майҙансығы менән тәьмин итеүсе Йәштәр мәғариф форумы барлыҡҡа килде. Унда яңы эш башларға торған йәш эшҡыуарҙарға ғәмәли ярҙам күрһәтелә. Киләсәк бына ошо балалар ҡулында, тип уйлайым мин, тик Аллаһы Тәғәлә көс-ҡеүәт  бирһен инде уларға, башҡа яҡтан ярҙам булырына өмөт самалы.

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

РФ Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығында эшләмәүсе граждандарҙан йылына 20 мең һум күләмендә һалым түләтеү тураһында һүҙ ҡуҙғатыла. Ошо хаҡта ни әйтерһегеҙ?

Фәнис ИСХАКОВ, иҡтисад фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе: Бындай һалым хаҡында тәүгә генә һүҙ ҡуҙғатылмай, бынан элегерәк тә Санкт-Петербург депутаттары башланғысы менән ҡыҙыу ғына бәхәстәр булып алғайны. Тик ул саҡ халыҡ хупламаны бындай закон проектын. Рәсәйҙәрҙең 64 проценты уға ҡәтғи ҡаршы булды, бары тик 23 процент ҡына ыңғай тауыш бирҙе. Әле лә халыҡ был идеяны ҡуш ҡуллап ҡаршылар, тип уйламайым, сөнки Хөкүмәт көрсөктән сығыу, ҡаҙнаны тулыландырыуҙың башҡа юлдарын эҙләү урынына ауыр хәлдән фәҡәт “һалымға йәбешеп” кенә сыҡмаҡсы. Һалым мәсьәләһе көн тәртибенә ҡуйылғас, уны ябай халыҡ, бигерәк тә эшһеҙҙәргә генә түгел, бай ҡатлам вәкилдәренә ҡарата ла ҡулланырға кәрәк, юғиһә, социаль ғәҙеллек тигән нәмәне бөтөнләй онотоп киттеләр. Элита байлығын ҡайҙа илтергә белмәй, шәхси яхталар, самолеттар, спорт клубтары һатып ала, килемдәрен сит илгә сығарып йәшерә. Ә бына уларҙың табышына прогрессив һалым хаҡында – ләм-мим. Эшләмәгән граждандар араһында ла төрлө категория бар, әлбиттә, ләкин таяҡтың ауыр башы һаман да шул фәҡир башына төшәсәге ап-асыҡ. Хөкүмәт халыҡҡа эш урындары булдырыу хаҡында ла ҡайғыртырға тейеш, әгәр инде кеше шул хәлдә лә эштән баш тарта икән, ул саҡта, әлбиттә, “әрәмтамаҡҡа һалым” сараһын ҡулланыу урынлы булыр.

Әминә ЯХИНА, яҙыусы: Эшләмәгән граждандарға һалым системаһын ҡабул итерҙән алда белгестәр һәм эксперттар башта йәмәғәтселек фекеренә лә ҡолаҡ һалырға бурыслы, тип уйлайым, сөнки был мәсьәлә бөгөн-иртәгә генә тотоп бойомға ашырыла торған эш түгел. Закон ҡабул ителә ҡалһа, ул бер нисә этаптан торорға, әкренләп кенә тормошҡа ашырыла башларға тейештер. Дөйөм  бер һүҙ – эшһеҙҙәр  тигән төшөнсәне хасил иткән ҡатламдарҙы өйрәнеү, төркөмдәргә бүлеү үҙе генә лә әллә күпме ваҡытты алыуы ихтимал, сөнки был төркөм ярайһы ҡатмарлашты бөгөн, ул бик күп төрлө социаль ҡатламдарҙы үҙ эсенә ала. Кемдер, мәҫәлән, торлаҡ милкен ҡуртымға биреп, шуның иҫәбенә, ә берәүҙәр, айырыуса ауыл халҡы, мал аҫырап, картуф-йәшелсә үҫтереп, үҙ көсөнә йәшәй. Эшләмәгәндәр араһында ауырыу, инвалидтарҙы ҡараусы кешеләр ҙә байтаҡ. Ҡайҙалыр эшләп йөрөп тә, эш хаҡын конвертта алыусылар хаҡында ла күп һөйләйҙәр. Бындай төркөмдәр бөтәһе лә иҫәпкә алынып, мәғлүмәт базаһына һалынырға тейеш бит. Әгәр инде һалым йыйыу үҙмаҡсат итеп ҡуйылмай, ә Хөкүмәт ысынлап та халыҡтың мәшғүллеген ҡайғырта икән, эш урындары менән тәьмин итһен, был бигерәк тә яҡшы булыр. Табышын йәшереү ниәтендә ялланып эшләүсегә хеҙмәт хаҡын рәсми рәүештә бирмәгән эшҡыуарҙарға ҡарата ла сараһы табылыр ине ул саҡта, юғиһә, был хаҡта ла бик күптән һүҙ бара, ә аныҡ ҡына киҫәтеү сараһы юҡ.

Камил ФӘРРӘХОВ, тарих уҡытыусыһы, Өфө ҡалаһы: Һуңғы ваҡыт ил Хөкүмәте ябай халыҡ күңеленә ятып бөтмәгән ҡарарҙар һәм саралар менән көрсөктән сығырға итә, ахыры. Миңә ҡайһы саҡ Хөкүмәт структуралары халыҡ кеҫәһенә тығылыуҙан ары китә алмай, бар эштәре шул ғына һымаҡ тойолоп китә. Әлбиттә, һәр бер башланғыс төрлө яҡлап өйрәнелә, тикшерелә торғандыр. Рәсәй Хөкүмәте башлығы Д. Медведев был ҡатмарлы мәсьәләне “хәл итеүҙең” тағы бер юлын әйтеп бирҙе бит яңыраҡ: “Был бер ниндәй ҙә һалым түгел, уны улай  атамау яҡшыраҡ…” Тик бына уны икенсе төрлө – “Социаль хеҙмәттәргә түләүҙәр” тип атауҙан да бер ни үҙгәрмәй бит, мәсьәлә асыҡ ҡала. Премьер урынбаҫары О. Голодец әйтмешләй, Рәсәй закондары эшләмәгән өсөн кешене ихтыярһыҙлай, яза бирә алмай, һүҙ социаль фондтар кеременә, шул иҫәптән бушлай медицина хеҙмәттәре менән файҙаланған өсөн бер тин дә түләмәүселәр хаҡында бара. Ә бит уларҙың барыһы ла бот күтәреп эшләмәй ятыусылар түгел, күптәре эш урынында  рәсми  теркәлгән хәлдә лә, эш хаҡын конвертта алыусылар, әйтәйек. Был осраҡта ла улар үҙ ихтыяры менән шундай аҙымға бармай, уны эш биреүсе хәл итә. Бынан тыш, үҙ ҡарамағында, үҙ хужалығында, йәғни үҙ шөғөлө менән мәшғүлдәр һәм ниндәйҙер килем алыусылар күп. Уларҙы ла бит әрәмтамаҡ тип әйтеп булмай. Шуға күрә, эшләмәүселәргә һалым тигән был яңылыҡты, закон проекты булараҡ, уның атамаһын-йөкмәткеһен, ысынлап та, ныҡлабыраҡ тикшерергә һәм шунан һуң ғына ҡабул итергә кәрәктер, тип уйлайым. Юғиһә, эйе, эшләмәй ятыусылар “синыфы” ла байтаҡҡа артты һуңғы 20-30 йыл эсендә. Һәм улар, бер ни булмағандай, кәрәк саҡта дауаханаға ла барып ята, поликлиника юлын да тапай, һәм бушлай. Ә бит улар иҫәбенән, әгәр эшкә һәләтле йәштәге кешеләр икән, социаль хеҙмәттәр өсөн түләүҙәр системаһына ниндәйҙер күләмдә иғәнә күсерелергә тейеш, тип аңлайым мин.

Йәмилә ҠОЛМӨХӘМӘТОВА, хеҙмәт ветераны, Баймаҡ районы: Ошо хаҡта ишеткәс, колхозда эшләгән йылдарым иҫкә килеп төштө. Эш ауыр булһа ла, аҡсаһы әллә ни теймәһә лә, риза булып, тырышып, дәртләнеп эшләй инек. Әллә заманына күрә эш кешеһен дәртләндерә, күңелен үҫтерә белделәрме – совет осоронда эшләмәгән кеше булманы бит.  Һәр хәлдә, ауыл ерендә. Ҡалаларҙа булһа, булғандыр ундайҙар, тик улар ҙа эшләмәй ятмағандыр. Алыпһатарлыҡ менән шөғөлләнгән бер-ике ҡатынды белә инем, гел район баҙарында осрай торғайнылар. Эшләмәгәндәргә закон да ҡаты булды шул. Әле лә шулай кәрәк тә бит, тик Хөкүмәтебеҙ халыҡты йүнле эш менән тәьмин итә алмағас, өндәшмәүҙе хуп күрәлер инде. Эш булһа, башы, аяҡ-ҡулы һау кеше нишләп эшләмәй ятһын инде? Әле бына балалар юғары уҡыу йортонда уҡыуҙы тамамлай ҙа, эш таба алмай интегә. Бер танышымдың Өфөлә йәшәгән ҡыҙы юғары белемле иҡтисадсы, тик һөнәре буйынса эш урыны булмағанлыҡтан, сауҙа үҙәгенә ябай һатыусы булып урынлашты. Икенсе берәүҙәрҙең инженерға уҡып сыҡҡан улдары Себер яғына китеп, ябай эшсе булып йөрөй. Ярай, аҡса эшләй, исмаһам. Дәүләтебеҙ иң тәүҙә илдә етештереүҙе юлға һалһын, эш урындары булдырһын. Халыҡ ҡыуанып эшкә инер ине. Ә былай тота килеп, эшләмәй ята, тип, былай ҙа фәҡир эшһеҙҙең елкәһенә түләү һалыу – кешелекһеҙлек, уйланып етмәгән, сейле-бешле план ул. Йәнәһе лә, социаль фондтарға түләмәһә лә, медицина хеҙмәттәре менән файҙалана, имеш. Ә һеҙ барып ҡарағыҙ әле бөгөн поликлиникаға – барыбер түләүлегә әйләнеп бөттө бит медицина. Бушлай ЭКГ ла, кесе ярау анализы ғына тороп ҡалды…

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Был көндәрҙә Халыҡ-ара Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы көнө билдәләнеп, уның дөйөм кеше хоҡуҡтарын яҡлау буйынса гарант булараҡ әһәмиәте тағы бер тапҡыр һыҙыҡ өҫтөнә алынды. Ә һеҙ ошо уңайҙан ойошмаға ниндәй мәсьәләләр буйынса мөрәжәғәт итер инегеҙ?

Фәтхулла МӨХӘМӘТОВ, хеҙмәт ветераны: Яңыраҡ Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы тураһында шундай юлдар уҡығайным: “БМО-ның төп бурысы – ағымдағы тормош тәртибе һаҡланыуын күҙәтеү, дипломатик килешеүҙәр юлы менән дәүләттәр араһында килеп тыуған тышҡы конфликттарҙы көйләү, яйға һалыу, Ер йөҙөндә барған тотош ядро ҡоралланыуы шарттарында планетабыҙҙа именлек һәм тыныс тормош өсөн көрәш…” Һуңғы 50 йыл эсендә генә лә БМО-ға 150 дәүләт ағза булып ингән. Быныһы ярай. Шул саҡ күҙгә эләккән бер мәғлүмәттән мин йылан саҡҡандай тертләп киттем. Бына ул: “1990 йылдан алып бөтөн донъяла барған конфликттарҙа һәләк булғандарҙың 90 проценты – тыныс граждандар һәм уларҙың 80 проценты – ҡатын-ҡыҙ һәм балалар…” Ер йөҙөндә шундай ҡырылыш барғанда, БМО көнө билдәләнеп, байрам саралары үткәрелә, был ойошманың Генераль Ассамблеяһы, Хәүефһеҙлек Советы туҡтауһыҙ ултырыштар үткәрә икән, быларҙың һөҙөмтәһе, файҙаһы ниҙә икән һуң? Үҙебеҙҙең элекке туғандаш республика тип йөрөтөлгән Украинаны ғына алып ҡарайыҡсы, йәмәғәт. Күҙ алдыбыҙҙа танығыһыҙ булып ҡурҡыныс әкиәттәге ут сәсеүсе аждаһаға әүерелде лә ҡуйҙы түгелме? Үҙ халҡына ҡаршы яу асып, күпме кешене һәләк итте, күпме ауыл, ҡалаларын, хатта ки мәктәп һәм больницаларҙы утҡа тотоп, емертте, яндырҙы. Күрәләтә фашистик режим баш ҡалҡыта. Ә БМО-ның ултырыш залдарында һаман булһа оҙон-оҙон докладтар уҡыла, фекер алышыуҙар бара. Мин һеҙҙең һорауға яуап итеп, бына ошо хаҡта яҙыр инем БМО-ға. Был ойошмаға үҙенең төп бурысын үтәүгә нимә ҡамасаулай икән, тип һорар инем. Халыҡ-ара кимәлдә сәйәси ыҙғыш-талаш, тынысһыҙлыҡ, дәүләт-ара конфликттар, санкциялар, миграция яуы тап ана шул Украина арҡаһында киҫкенләшеп китте түгелме? Ни сәбәпле БМО-ла ағза булып торған 150-нән ашыу ил Украинаны ғына түгел, ә уның менән оҫта  идара итеүсе агрессив көстәрҙе лә  аҡылға ултырта алмай?

Илдар ХУССАМОВ, адвокат: Рәсми статистика мәғлүмәттәре буйынса, бөгөн илдә граждандарҙың 80 проценты хоҡуҡ һаҡлау органдарына ышаныс белдерә алмауын раҫлай. Ә бит ҡайҙа закон көскә эйә түгел, унда көс “законға” әйләнә башлай. Бына шундай ваҡыттарҙа ғәҙеллек юллап, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһына мөрәжәғәт итергә була ул, тик бының ниндәйҙер һөҙөмтәһе булырына шәхсән үҙемдең ышанысым бик самалы. Беҙгә, рәсәйҙәргә, барып эләгеү һәм аралаша алыу мөмкинлеге бик һирәк тәтей торған Европа суды менән дә хатта сағыштыра алмаҫ инем мин уны. БМО-ның Халыҡ-ара судына ла, Европа судына ла бер үк ваҡытта  мөрәжәғәт итеү иһә тыйыла. Ҡулға алыуҙар буйынса БМО-ның эшсе комиссияһы бар барлығын, тик унда билдәле бер хоҡуҡ боҙоу осрағына ялыу яҙыу өсөн аныҡ ҡына нигеҙләмә табырға кәрәк. Минең ундай нигеҙләмәм бар ине. Бер ниндәй суд ҡарары булмайынса тороп, өҫтәүенә, тикшереүҙәр туҡтатылһа ла, улымды СИЗО-ға ултыртып ҡуйҙылар. Бындай һәм башҡа шундай “ваҡ-төйәк” иҫәпләнгән  тупаҫ закон боҙоуҙарға ҡарата Рәсәй суды, ғәҙәттә, иғтибар ҙа итмәй, шулай күнеккәндәр. Мин ялыу артынан ялыу һәм һәр төрлө юллауҙар яҙып ҡараһам да, бер ни ҙә эшләй алманым. Әле, шөкөр, улымды аҡланылар, бының өсөн тотош дүрт йыл китте. Ә бит наркополицейскийҙар тарафынан “әүәләнгән” материалдарҙан “аҡҡа ҡара ептәр менән” ҡоршап, енәйәт эше ҡуҙғатырға маташыуҙары тәүҙән үк күренеп тора ине. Улымдың ғәйепһеҙлеген иҫбатлаған факттар ғына ла тиҫтәләгән булды. Уларҙың күбеһе матбуғатта ла баҫылып сыҡты. Ләкин Тикшереү комитетынан мин үҙем яҙған ялыуҙарға бер генә яуап та ала алманым. Улар  кемгәлер яуап яҙып ултырыуҙы  дәрәжәләрен түбәнһетеү, тип аңлай, күрәһең. Хатта судтан һуң, унда мин улымдың ғәйепһеҙ булыуын һәм “енәйәт” материалдарының юҡтан бар яһалыуын  иҫбат иткәндән һуң да, өндәшмәй ҡалыуҙы хуп күрҙеләр. Тормошобоҙҙа бына шундай осраҡтар бик күп, шуның өсөн бар көсөгөҙҙө дәлилдәр һәм факттар туплауға йүнәлтеп, үҙегеҙҙең хаҡлы икәнегеҙгә ышанған хәлдә ҡыйыу рәүештә БМО-ға мөрәжәғәт итә алаһығыҙ, тип уйлайым, тик мин үҙ көсөмә генә ышандым һәм унда мөрәжәғәт итмәһәм дә еңеп сыҡтым.

Фәүзиә ЙӘНТИЛИНА, хеҙмәт ветераны, Мәләүез ҡалаһы: Белеүемсә, БМО-ға милли мәсьәләләр буйынса ла мөрәжәғәт итәләр. Шөкөр, минең башҡорттарым республикабыҙ дәүләтселегенә нигеҙ һалыусы төп халыҡ булараҡ, “милли аҙсылыҡ” тип иҫәпләнгән халыҡтар һанына инмәй, шулай ҙа, туған тел яҙмышы ҡыл өҫтөндә, тигән ҡурҡыныс тыуа ҡалһа, тьфү-тьфү, был ойошмаға мөрәжәғәт итер инем. Теле онотторолған халыҡ – ул, үҙегеҙ беләһегеҙ, милләт булыуҙан туҡтай. Милләттәр Ойошмаһы – ул бит дәүләттәр берлеге генә түгел, ә ана шул дәүләттәрҙе бар итеүсе күп һанлы милләттәрҙең ойошмаһы ла, тип аңлайым. Шуға күрә лә унда ағза булып торған һәр дәүләт эсендәге күп милләтле халыҡтар мәнфәғәте лә ошо БМО-ның иғтибар үҙәгендә тотолалыр, моғайын. Һәр бер милләттең генә түгел, ә милли аҙсылыҡты тәшкил иткән этник төркөмдәрҙе лә ҡурсып, һаҡлап ҡалыу өсөн ниҙәр эшләнә икән БМО-ла? Минең уларға ошо мәсьәлә буйынса мөрәжәғәт иткем килә.

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Туған телдәге матбуғат баҫмаларын уҡыйһығыҙмы, алдыраһығыҙмы, алдырмаһағыҙ, сәбәбе ниҙә?

Айгөл АЙЫТҠОЛОВА, Күгәрсен районы гәзите хәбәрсеһе: Бала саҡтан, йәш саҡтан ҡанға һеңдерелгән иң яҡшы ғәҙәт ул туған телдәге гәзит-журналдарҙы уҡыу. Мин, әлбиттә, уларһыҙ йәшәй алмайым. Уларһыҙ донъям китек булыр ине. Мин алдырған гәзит-журналдар хаҡы ярты йылға бер тапҡыр 6 мең тирәһенә барып баҫа шикелле. Үҙем дә район гәзите хәбәрсеһе булғас, халыҡтың ни өсөн матбуғат баҫмаларына яҙылмауы сәбәбе тураһында һорашып-белешеп йөрөйөм. Төп сәбәп – хаҡтарҙың ҡиммәт булыуында, аҡса юҡлыҡта, тиҙәр. Пенсионерҙарға ҡалды инде гәзит алдырыу, матбуғаттың төп таянысы – улар. Элек уҡытыусылар иң әүҙем уҡыусылар булһа, хәҙер гәзит алдырмаған уҡытыусылар ҙа етерлек. Биш-алты меңгә эшләп йөрөгән ябай ауыл ғаиләләренән әллә ни көтөп булмай. Уларҙың бер айлыҡ эш хаҡын гәзиткә яҙҙырыу өсөн сығарып һала алмағанлығы көн кеүек асыҡ. Бюджет өлкәһендә эшләгәндәрҙән матбуғатҡа яҙылыуҙы талап итәләр ҙә ул, ләкин башҡаларға был талап ҡағылмай. Ҡалғандар өсөн был бурыс аң, намыҫ эше. Ләкин… Ундайҙар әллә ни күп түгел шул. Хатта уңышлы эшҡыуарлыҡ алып барғандар араһынан да гәзит алдырмаусылар бихисап. Әле кисә генә гәзит алдырмаған бер танышымдан бының сәбәбен һораным. “Эш гәзиттең хаҡында түгел, алдырғым килмәй”, тип яуапланы ул. Һығымтаһын үҙегеҙ яһағыҙ… Матбуғатты интернет алыштыра, тип тә һылтаналар хәҙер. Быныһы ла зауыҡ эше. Мин быйыл бер нисә баҫманың электрон вариантына яҙылып ҡараным шулай ҙа. Шул иҫәптән район гәзитенә лә. Баҫмалар алдан килә, һүҙ юҡ, әммә гәзитте ҡулыңа алып, тотоп уҡыу тойғолары бөтөнләй икенсе.

Ғәлиә ФӘЙЗУЛЛИНА, уҡытыусы, Ишембай ҡалаһы: Шәхсән мин үҙем башҡорт телендә сыҡҡан бер генә баҫмаға ла яҙылмай ҡалғаным юҡ. Заманында икешәр дана ла алдырҙым: береһен – өйөмдә үҙем уҡыр өсөн, икенсеһен – мәктәптәге кабинетым өсөн. Интернат уҡыусылары өсөн гәзит-журналдарҙың төпләнмәләрен дә алып барам. Бер юлы ауырға төшмәһен, тип, матбуғат баҫмаларына яҙылырға тейешле аҡсамды самалап, төйнәп ҡуйырға күнеккәнмен. Әлбиттә, туған телдәге гәзит-журналдарҙы пенсионерҙар уҡый әле, тип, тынысланып ҡуйырға ярамай. Ул баҫмаларҙы иң тәүҙә балалы йәш ғаиләләр уҡырға тейеш. Бына “Киске Өфө”лә бала тәрбиәләү буйынса күпме матур кәңәш, фәһемле фекерҙәр баҫыла. Йәш атай-әсәйҙәр, әлбиттә, уҡырға ваҡыт юҡлыҡҡа ла, аҡса ҡыҫынҡы булыуға ла зарланырға мөмкиндәр. Ләкин балаларының киләсәген ҡайғыртҡандар барыбер форсатын табасаҡ.  Ундай атай-әсәйҙәр менән һөйләшеүе лә, эшләүе лә бер кинәнес. Уларҙың гәзит уҡығаны бер һөйләшеүҙән аңлашылып тора. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, матбуғат баҫмаларын уҡымаған, илһөйәрлек, телһөйәрлек төшөнсәһен бөтөнләй аңламаған һәм балаларына ла аңлатмаған ғаиләләр ҙә бар, улар өсөн шул мәктәп, уҡытыусылар тырыша инде…

Ансар НУРЕТДИНОВ, “Башҡортостан” гәзитенең үҙ хәбәрсеһе, Нефтекама ҡалаһы: Хеҙмәт юлымды матбуғаттан башлағас, гәзит-журналдарға яҙылыуҙан туҡтағаным юҡ. “Башҡортостан” гәзитен хәреф таный башлағандан бирле уҡыйым, шуға ла тәү сиратта уға яҙылам, шулай уҡ “Йәншишмә”гә, “Башҡортостан ҡыҙы”на, Нефтекама ҡала гәзитенә,  ошонда уҡ  5 районға башҡортса сыҡҡан “Ҡурай”  гәзитенә яҙылам. “Киске Өфө” гәзитенең электрон вариантын уҡыйым; “Ағиҙел” һәм башҡа журналдарҙы китапхананан алып уҡыйым. Ә инде матбуғат баҫмаларына ни өсөн яҙылмауҙың халыҡ үҙе әйткән сәбәбенән сығып дөйөмләштергәндә, шундай картина күҙ алдына баҫа: хаҡтар ныҡ ҡиммәт. Тағы бер сәбәп: баҙар иҡтисады шарттарында почта ла магазин-баҙарға әйләнде (нимә генә һатмайҙар унда), матбуғат таратыу улар өсөн иң һуңғы планда. Һөҙөмтәлә, почтальондар илке-һалҡы эшләй, гәзитте ваҡытында килтереү генә түгел, бөтөнләй килтермәү ҙә – улар өсөн ғәҙәти хәл: эш хаҡының түбән булыуына һылтаналар. Матбуғат таратыу иң һуңғы планда булғас, етәкселектән контроль юҡ; “революциянан” (1991) һуң кадрҙар менән эшләү “үлгәнлектән”, почта етәкселегендә лә осраҡлы халыҡ йыйылды: улар матбуғатты ғына түгел, яҙылыусылар хаҡында ла бөтөнләй уйламай.

Артур ИҘЕЛБАЕВ, “Йәшлек” гәзитенең 1991 – 1994 йылдарҙағы мөхәррире: Матбуғат баҫмаларына хәҙер инде ике-өс йыл тирәһе яҙылмайым, сөнки барлыҡ мәғлүмәтте онлайн режимында интернеттан һәм социаль селтәрҙәрҙән алам. Сөнки был сығанаҡтар мәғлүмәтте бик тиҙ тарата. Уйлап ҡарағыҙ, матбуғат баҫмаларында мәғлүмәт ике-өс көнгә, хатта аҙналарға һуңлап сыға, гәзит-журнал алдырыусыға ул почта аша тағы ла һуңлабыраҡ барып етә. Шуға ла матбуғат баҫмаларын алдырып уҡыусы менән дә кире бәйләнеш юҡ. Мәҫәлән, мин мәғлүмәтте алыу менән әңгәмә ҡорорға, үҙемдең фекеремде белдерергә һәм башҡаларҙы ишетергә, тимерҙе ҡыҙыуында һуғырға теләйем. Ә инде атап киткән сәбәптәр һөҙөмтәһендә баҫма матбуғат халыҡҡа мәғлүмәтте лә, фекер алышыу, бәхәсләшеү мөмкинлеген дә һыуытып ҡына алып барып еткерә…

Айгизә АСҠАРОВА, Хәйбулла районы гәзите хәбәрсеһе: Гәзит-журналдарға яҙылыу буйынса әле килеп тыуған хәлдең төп сәбәбе барыбер ҙә ҡиммәтселектәлер. Бына былтыр беҙҙең район гәзитенә яҙылыу 812 һум булды. Ауылдарға  гәзитебеҙҙе яҙҙырырға сығабыҙ, “Ай, ҡиммәт бит!” тип һөйләнә-һөйләнә, күберәк пенсионерҙар яҙыла.  Ә йәштәр: “Мин бит 5 мең эш хаҡына эшләйем, 2 меңен кредит өсөн түләйем, нисек ул ғына аҡсаны балалар ауыҙынан өҙәйем мин?  Гәзиткә яҙҙырғансы, ул 800 һум аҡсаға бер балама итек һатып алам”, – тиҙәр. Уларға нисек һүҙ тейҙерәһең инде шулай булғас. Гәзитегеҙҙә уҡырлыҡ нәмә юҡ, тигән дәғүә лә сәбәптәрҙең береһе икәнен танымай булмай. Редакцияла гәзиткә яҙҙырыу менән генә шөғөлләнеүсе хеҙмәткәр тотоу мөмкинлеге юҡ, был эш менән хәбәрселәр шөғөлләнергә мәжбүр, тимәк, уның аналитика, ҡыҙыҡлы материалдар яҙырға ваҡыты ла, мөмкинлеге ла ҡалмай. Шунан гәзит нисек ҡыҙыҡлы, уҡымлы булып сыҡһын инде…

Морат ЛОҠМАНОВ, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы журналисы: Гәзит-журналдарҙан, аҡса юҡ, тип баш тартыу ҡурҡыныс һығымталар яһата. Кәрәк булғас, эскән, күңел асырға яратҡан кеше алкоголле эсемлектәр өсөн аҡса таба бит. Әммә ул уҡырға теләгән хәлдә лә гәзиткә яҙҙырыу әмәлен тапмаҫҡа мөмкин. Шуға ла  милли телдәге китаптар, матбуғат баҫмаларын уҡымай башлау, әлбиттә, туған телде насарыраҡ белеүгә түгел, ә  күңелдәге ҡиммәттәр алышыныу менән бәйләнгәндер, тип уйлайым. Ҡөрьәнде лә, ҡыҙыҡ түгел, тип табырға мөмкиндәр, әммә унан ләззәт алырға өйрәнгән кеше был китаптан һис айырыла алмаҫ. Интернет та сәбәп түгел милли матбуғат менән дуҫлыҡты емереүгә. Йәштәр интернетта әҙәби әҫәр, рухи ҡиммәттәр тураһында уҡып ултырмай һәр хәлдә. Был сығанаҡ аша ул йышыраҡ сәйәси ығы-зығы, кем кемде үлтергән, отҡан, тигән мәғлүмәт, башҡа сүп-сар менән тултыра башын. Тимәк, беҙ тәрбиәлә лә, тормошта ла икенсе төшөнсәләргә өҫтөнлөк бирә башланыҡ, милли матбуғаттан айырылыуҙың да төп сәбәбе ошондалыр, тим. Ғөмүмән, был хәлдең сәбәптәрен эҙләп, фекер алышыуҙы дауам итергә кәрәктер ул, ләкин, тапҡас, шул сәбәптәрҙе һылтау итеп ултырмаҫҡа, уйланырға, хәлде төҙәтергә ашығырға кәрәк. Юҡһа… Әлеге быуынды ысынлап та рухһыҙ, шул уҡ туған телгә лә битараф быуын алыштырыуы бар. Ә рухһыҙ, ҡиблаһыҙ халыҡ менән идара итеүе еңел…

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | 1 комментарий

Беҙҙә күп эштәр, саралар, хеҙмәтсәндәр һорауы буйынса, тип ойошторола, тик бына халыҡ һүҙенә ҡолаҡ һалыусы бармы икән?

Сәғит СӘЙФУЛЛИН, пенсионер: Бындай “эш итеү алымы” айырыуса совет заманында “уңышлы” ҡулланыла ине. “Хеҙмәтсәндәр һорауы буйынса” тигән һүҙбәйләнештәр заманында партия һәм хөкүмәт ҡарарҙарында ла киң урын алды. Шәхес культы йылдарында тап ошо билдәләмә аҫтында власҡа ярамаған бик күп кешеләр, кулаклыҡта ғәйепләнеп, “Халыҡ дошманы” сүрәтендә Себергә һөрөлдө, бер ниндәй дәлилдәрһеҙ атыуға хөкөм ителде… Аҙағыраҡ инде ошо уңайлы сәбәп менән хөкүмәттең популяр булмаған сәйәсәте бойомға ашырыла килде: мәҫәлән, спиртлы эсемлектәргә хаҡ арттырыу булһынмы, айнытҡыстар асыу йә уларҙы ябыу тиһеңме… “Хеҙмәтсәндәр һорауы” бөгөнгө көндә лә үҙ йөҙө, үҙ асылына хеҙмәт итә алмай, ул һаман да кемдәр өсөндөр уңайлы битлек булып ҡала һәм  сит  мәнфәғәттәрҙә файҙаланыла. Ә ысынлап та хеҙмәтсән халыҡ мәнфәғәтендә булған бәләкәй ауылдар проблемалары, юлдар һалыу, мәктәптәрҙе, медпункттарҙы яптырмай алып ҡалыуҙы юллаған халыҡ һорауҙары һәм хаттары, һарғайышып, чиновниктар кабинетында туҙанға күмелеп ята бирә. Мәҫәлән, беҙ Өфөнөң Сипайлово биҫтәһендә йәшәүсе бер төркөм баҡсасылар, шул йүнәлештәге башҡа пассажирҙар менән һөйләшеп-килешеп,  ДОК-тан аэропортҡа тиклем йөрөүсе 110с маршрутын яйға һалыуҙы һорап, “Башавтотранс” предприятиеһына хат яҙып та, телефон аша ла бер нисә тапҡыр мөрәжәғәт иттек, сөнки был маршрут автобустары онотҡанда бер йөрөй башланы. Дөрөҫөн әйткәндә, был автобустар аэропортҡа етәрәк “Ҡасаба” туҡталышындағы юлда көнө буйы теҙелешеп, ял итеп ултыралар. Был рейста иһә шәхси микроавтобус-такси хужалары хакимлыҡ итә, ә улар беҙҙе  ташламалы махсус карталар буйынса хеҙмәтләндермәй, уларға аҡса кәрәк. Йөҙгә яҡын ҡултамғалы халыҡ һорауына, шулай итеп, иғтибар итеүсе лә, яуап биреүсе лә булманы. Һуңғы ваҡытта был уңайлы һүҙбәйләнеш ҡайһы бер намыҫһыҙ әҙәмдәр өсөн дә мутлыҡҡа  юл асып ҡуя. Ундай хәлдәр һайлауҙар ваҡытында йыш күҙәтелә. “Халыҡ һорауы буйынса” тип, урамда йәки фатирҙар буйлап ҡултамға йә булмаһа ул-был саралар өсөн аҡса йыйып йөрөүселәр ҙә осрай. Был йәһәттән полиция граждандарҙы, айырыуса өлкән йәштәгеләрҙе иғтибарлы һәм һаҡ булырға саҡырып тора тороуға. Ләкин кешеләр төп башына ултырыуын дауам итә. Алданырға ярата шул беҙҙең халыҡ…

Сәүиә ХӘСӘНОВА, шәфҡәт туташы, Стәрлетамаҡ ҡалаһы: “Халыҡ һорауы буйынса” тигән һүҙҙәр минең өсөн хәҙер, киреһенсә, кешегә ҡаршы ойошторолоусы ниндәйҙер бер хаслыҡ уҡ булмаһа ла, тоҙаҡ һымағыраҡ ҡабул ителә башланы, сөнки ана шул магик һүҙҙәр тәьҫирендә бер нисә тапҡыр уңайһыҙ хәлгә ҡалғыланым. Быйыл йәй Өфөгә билдәле психотерапевт Анатолий Кашпировский килә тигән хәбәрҙе ишетеп, яҡын ғына әхирәтемдең баштан сыҙай алмаған сирле ҡыҙын алып барырға булып киттем. Әсәһе имсәк бала менән декретта ултыра, барыбер йөрөтә алмаҫ ине. Медик булараҡ, минән бик үтенеп һорағас, ризалашырға тура килде. Башҡа төрлө йомош менән былай ҙа баш ҡалабыҙға йыйынғанымды белә ине ул – баш тарта алманым. “Халыҡ һорауы буйынса Кашпировский сеанстарын тағы ла оҙайтты,” тигән иғланды ишеткәс, Йәштәр һарайына аяҡ баҫыр урын да юҡтыр инде, тип ҡурҡып ҡына килгәйнек, ғәжәпкә ҡаршы, халыҡ бик аҙ булып сыҡты. Беҙ өс көн рәттән килдек сеанстарға, сөнки улар түләүһеҙ алып барылды, ләкин өс көндә лә зал яртылаш буш булды. Киске сеанстар түләүле, тинеләр, бәлки, халыҡ шунда йөрөгәндер? Мин аптырабыраҡ ҡалдым: нисек инде, халыҡ һораһын да – зал буш торһон, имеш… “Халыҡ һорауы” тигәндәре реклама ғына булып сыҡты, ахыры. Өҫтәүенә, ауырыу ҡыҙға (уға 19 йәш) бындай дауаланыу килешеп тә бөтмәне: юлда ҡайтып барғанда уҡ өйәнәге ҡуҙғыны. “Халыҡ һорауы буйынса” эшләнгән тағы бер мәсьәлә  яңыраҡ беҙ торған йортта йәшәүселәр  араһында ҙур ғына ыҙғыш килеп тыуыуға сәбәпсе булды. “Халыҡ” тигәндәре кем икән һуң? Беҙ үҙебеҙ булабыҙ ҙа! Тик әлеге ҡарар хаҡында ғына бер ни ҙә белмәйбеҙ. Беҙҙең йорт яны майҙансығы иркен генә. Ошо биләмәлә туп- тулы машина, кистәрен йәш балалы әсәләргә коляска менән түгел, хатта ябай йәйәүлегә лә подъезд тупһаһына тиклем юл табыуы ауыр, сөнки күрше йорттарҙа йәшәүселәр  ҙә килтереп ҡуя бында машинаһын. Шуға күрә кемдер берәүҙең башына, йорт яны туҡталҡаһын түләүле итергә кәрәк, тигән уй тыуа. Ул кеше ана шул әлеге “халыҡ һорауы” битлеген файҙалана ла инде. Беҙҙән, ошо йортта йәшәүселәрҙән, бер кем дә һорап та торманы. Һораған хәлдә лә беҙ бындай эшкә ризалыҡ бирмәҫ инек. Бына шулай халыҡ “үҙ һорауына” үҙе ҡаршы булып килде лә сыҡты, үәт, әкәмәт!

Илдус ҠОТДОСОВ, хеҙмәт ветераны, Өфө ҡалаһы Затон биҫтәһе: Ҡайһы бер етәкселәр үҙҙәренә кәрәк саҡта, “халыҡтың күп һанлы һорауҙары буйынса” тип, берәй эш атҡарып ҡуя ул, хатта күрмәй ҙә ҡалаһың. Бындай инициатива айырыуса һайлау кампаниялары алдынан әүҙемләшә. Юл һалһындармы, балалар майҙансыҡтары төҙөһөндәрме, йә ниндәйҙер башҡа берәй бина, объект төҙөп ҡуйһындармы. Был эштәрҙе үҙҙәренә уңайлы ваҡытта, үҙ мәнфәғәттәрен алға ҡуйып башҡарһалар ҙа, бындай осраҡтарҙа, әлбиттә, халыҡтың теләге, һорауын юғарыла ишеткәндәр, тип ҡабул итәбеҙ инде ул. Тик халыҡ һорауын гел генә ишетеп бармауҙары ғына эсте бошора…

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Өс балалыларҙы күп балалы ғаилә тип нарыҡланылар. Илдә халыҡ һаны миллионлап кәмегәндә, бындай сикләү зыянға ғына булмаҫмы?

Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН, Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе: Аллаһы Тәғәлә донъяға ике енесте яратҡан, ләкин икеһен ике төрлө сифаттар менән бүләкләгән. Ир-егетте көслө иткән, ҡатын-ҡыҙға йомшаҡлыҡ, наҙ биргән. Уға йәнә лә бөйөк вазифа башҡарыу – әсә булыу бурысын йөкмәткән. Балалар ана шул ике енестең бер-береһенә ҡарата никах менән дәлилләнгән һөйөү, мөхәббәт емеше булып яҡты донъяға килә. Уларҙы башҡаса бер ҡайҙан да табып булмай, аҡсаға ла  һатып алыу мөмкин түгел. Буласаҡ сабыйҙың енесен дә ата-әсә үҙ теләге менән билдәләй алмай. Бала – Аллаһы Тәғәлә бүләге ул. Шуға күрә, Ул күпме насип итһә, шул ҡәҙәрем бала донъяға килергә тейешле. Бала күп булған һайын, ғаиләлә бәрәкәткә, изгелек ғәмәлдәренә лә юл асылып ҡына тора. Икәү, өсәү менән сикләнеү – Аллаһының ниғмәттәренә, ихтыярына юлды ябыу бит ул. Күмәк ғаиләнең ризығы ла күп була, иншалла: һәр сабый донъяға үҙ ризығы менән тыуа. Бары тик уларға күркәм тәрбиә биреп, иманлы, сәләмәт рухлы, йәмғиәтебеҙ өсөн файҙалы шәхестәр итеп үҫтереү  – ата-әсәнең  төп бурысы булып ҡала.

Әминә АҪЫЛҒУЖИНА, 4 бала әсәһе, Күгәрсен районы “Ағинәйҙәр ҡоро” етәксеһе: Ысынлап та, сикләү кәрәкмәҫ ине, юғиһә, шул һанға тултырам да ташламалар менән файҙаланасаҡмын, аҡсаһы булыр, тип тырышҡан ҡатындар ҙа юҡ түгел бит. Дөрөҫөн әйткәндә, аҡса өсөн таба булып сыға бит инде улар. Бындай ниәт төптө дөрөҫ түгел, халыҡ аҡылы һалынған әхлаҡ нигеҙҙәре лә, динебеҙ ҙә ундай ҡарашты маҡтамай. Тыуасаҡ сабыйыңдан иң элек файҙа  көҫәү – үҙе иманһыҙлыҡ бит ул. Халҡыбыҙҙың алтын аҡылында, һәр сабый был донъяға үҙ ризығы менән тыуа, тигән бик тапҡыр һынамыш бар. Хоҙай бала бирә икән, тимәк, уның артынан ниғмәттәрен дә бирер, иншалла. Бер ыңғайҙан шуныһын да әйтәйем: Хоҙай насип иткән сабыйҙың ул әсә ҡарынында яралыу менән үк ғүмерен киҫеү – бигерәк тә оло гонаһ. Бындай уйланмаған аҙымы өсөн ҡатын кеше ғүмере буйы был донъяла ла, гүрҙә лә ғазап кисерәсәк. Ни өсөн һуң күптәр ике-өс бала менән сикләнә, тигән һорауығыҙға мин, ҡатын-ҡыҙҙа ҡурҡыу хисе өҫтөнлөк итәлер, тип уйлайым. Баланың киләсәге өсөн, илдәге тотороҡһоҙлоҡ касафаттарынан ҡурҡа булыр кеше. Шуға ла мин, ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ телевидениенан алып барылған тапшырыуҙарҙы, ҡурҡыныс фильмдарҙы ҡарамаһын, насар мәғлүмәттәрҙе бик ҡолаҡҡа элеп бармаһын ине, тием. Үҙҙәрен позитивҡа көйләһендәр, Аллаһҡа һығынып, унан шәфҡәт һорап, ғаиләһен, тормош юлдашын ышаныслы һаҡ итеп, ошо мөхиткә һыйынып, уны  тыныс, йәнгә йәннәттәй нығытмаға әүерелдерһен. Шул саҡ буласаҡ әсә бер нәмәнән ҡурҡмайынса, сабыйҙарына ғүмер бүләк итеп, улар ҡыуанысы менән генә йәшәйәсәк.

Мәликә МОРТАЗИНА, 4 бала әсәһе: Минеңсә, сикләү тигән һүҙҙе ғөмүмән ҡулланырға ярамай, шундай аҡыл да бар бит хатта: Хоҙай күпме насип иткән, шунса тап баланы, тип. Мин үҙем, мәҫәлән, өс бала араһында үҫтем, ләкин беҙ бер ҙә күмәк булманыҡ: бер апайым, бер һеңлем – шул күп буламы инде? Уның ҡарауы, ирем яңғыҙы үҫкәнлектән, үҙебеҙҙең ғаиләлә балаларҙың күп булыуын теләне. Мин дә яратам сабыйҙарымды, береһе лә артыҡ түгел. Тик бындай тойғоно аңлаусылар һирәк шул хәҙер. Ҡайһы саҡ бәғзе әҙәмдәрҙең тупһыҙлығынан уңайһыҙ ҙа булып китә хатта. “Ниңә улай күп табаһың? Фатир кәрәкме? Ниндәй ташламалар алаһың, балалар аҡсаһын күпме түләйҙәр?” тигәнерәк әҙәпһеҙ һорауҙары менән теңкәгә тейәләр, шул тиклем ғәрләндерә. Ирем, Аллаға шөкөр, гел ҡолаҡҡа киртеп кенә тора, тыңлама шул йүнһеҙҙәрҙе, иң ҙур байлығыбыҙ – балалар, беҙгә ни кәрәк тағы, тип күңелде күтәреп ебәрә. Шөкөр, фатирыбыҙ ҙа бар, эш хаҡын да етерлек алабыҙ, башҡаһында эшебеҙ юҡ. Мин декретта ултырғанда, сабыйҙы ташлап, сығып йөрөй алманым, аталары балалар пособиеһы артынан сабыулап ҡараны ла, ҡул һелтәп кенә ҡуйҙы. Иҫ киткес волокита, әллә күпме ҡағыҙ, белешмә, документ юлларға ҡушып сығарғандар – ул да бит эш кешеһе. Әгәр балалар, уларҙың тыуыу тураһында таныҡлығы ла дәлил була алмай икән, тағы ниндәй документ таптыралар икән…Юллап бөтөрә  алманыҡ, барыбер ыраған аҡсаһы юҡ, Хоҙай һаулыҡ бирһә, балалар ас-яланғас ултырмаҫ. Өс улыбыҙ, бер ҡыҙыбыҙҙы сынъяһау итеп кейендереп ебәрәбеҙ, бер кемдең балаһынан да кәм түгелдәр, артығыраҡ булмаһа әле! Малайҙарыбыҙ мәктәпкә көн дә алыштырып, ап- аҡ күлдәктәрҙә бара, аяҡ кейемен дә ҡиммәтерәк булһа ла, сифатлыһын ҡарап алабыҙ. Ашарға ла төрләндереп, тәмле итеп әҙерләргә тырышам, ризыҡ мул, шөкөр. Итенән дә, һөтөнән дә, йәшелсә-емештән дә айырылған юҡ. Балалар бер-береһе өсөн өҙөлөп тора, бөтә ергә лә бергәләп йөрөйбөҙ. Көн һайын киске ашты байрамса, бергәләшеп ултырып ашайбыҙ. Берәү һуңлай икән – барыбыҙ ҙа уны көтәбеҙ. Күп бала – бәхет ул ҡәҙерен белгәндәргә. Уның ауырлығы бер ҙә һиҙелмәй, тиһәм дә, үҙем ауыл ғаиләләре хаҡында уйлайым: улар нисек көн күрәлер – тап шул балалар пособиеһына ғына ҡарап йәшәүселәр ҙә бар бит, сөнки ауылда эш юҡ. Ошо йәһәттән хөкүмәтебеҙ күп балалыҡты дәртләндереүсе сараларҙы камиллаштыра барһа, пособие юллауҙы ябайлаштыра төшһә,  аборт яһатыусы йә сабыйынан баш тартыусылар ҙа булмаҫ ине.

Тамара ИШДӘҮЛӘТОВА, 9 ейән-бүләсәргә өләсәй, Мәләүез районы: Үҙем ике бала менән сикләндем, шуға үкенгән саҡтарым күп хәҙер. Заманында партия райкомында яуаплы эштәрҙә булып, өйҙә бала ҡарап ултырырға форсат теймәне шул. Ул ваҡыттарҙа бит карьера, йәмәғәтселек әүҙемлеге, иртәнән кискә тиклем  эш, командировкалар менән мәж килә инек. Ҡартайыр көндәрҙең, балаларыңдың уңдан да, һулдан да килеп етә һалып, хәл белешеп тороуҙарына, аралашыуҙарға зар-интизар булыр мәлдәрем етерен уйламағанмын икән, тием хәҙерге аҡыл менән. Хәҙерге аҡыл  тигәндәй, әле йәш булһам, мин, моғайын, балаларым һанын алты-етегә тултырыр инем. Тик бына шуныһы: заманалар үҙгәреберәк китте бит, быны ла танымай булмай. Ҡыҙым менән улымдың ғаиләләре хәленән дә күреп торам: тартып-һуҙып, саҡ еткереп торалар. Ҡыҙым менән кейәү  өс бала үҫтерә, улым менән килен иһә минең өгөтләүҙәргә ҡараманы – ике бала менән генә сикләнделәр. Мин уларҙы ғәйепләй ҙә алмайым. Әгәр хөкүмәтебеҙ социаль яҡлау сараларына тейешле иғтибар бүлеп, демография мәсьәләһен милли идея кимәленә күтәрә алһа, тыуым артыр ҙа ине, бәлки. Бөтә бәлә, минеңсә, илдәге туҡтауһыҙ көрсөктәрҙә, социаль-иҡтисади нигеҙебеҙҙең тотороҡло булмауында. Шул хәлдә лә әле икенсе балаға түләнеүсе әсәлек капиталы программаһын бойомға ашырыу ҙур эш булды, тип уйлайым. Ул күп балалы ғаиләләр хәлен һәм абруйын бер аҙға булһа ла күтәреп ебәрҙе, минеңсә. Шуға ла хәҙер икенсе бала табырға теләүселәр байтаҡ та бит, тик шуның менән сикләнә лә ҡуялар. Булһын ине шундай дәртләндереү сараһы: әйтәйек, бишенсе балаға – миллион! Был да күптәгә ҡарар ҡабул итергә этәргес булыр ине. Башҡа тәңгәлдә бит беҙҙекеләр сит ил өлгөһөнә эйәрергә бик ярата. Ә бына уларҙың күп балалыларҙы социаль яҡлау системаһына күҙ һалыусы ла юҡ. Был йәһәттән иң уңышлы өлгөнө Франция күрһәтә. Унда күп балалы ғаиләләр һалымдарҙан азат ителә. Чехияла иһә һәр бала тапҡан һайын әсәнең пенсияға барып етеү йылы яҡынлаштырыла. Америкала күп балалы ғаиләгә айлыҡ пособие күләме – 200 доллар, Францияла – 500 евро, Германияла – 170, Австрияла 160 евро тәшкил итә. Бынан тыш, ғаиләләр һәр төрлө ташламалар менән файҙалана. Булһасы беҙҙә лә ошондай пособиелар!

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

“Мин Башҡортостанда йәшәйем!” тигәндә ниндәй тойғолар кисерәһегеҙ?

Лом-Али ИСРАИЛОВ, Башҡортостандағы “Барт” чечен ижтимағи-мәҙәни үҙәге йәмәғәт ойошмаһы рәйесе: Әлбиттә, ошо һүҙҙәрҙе әйтеү менән ҡәнәғәтлек тойғоһо кисерәм, сөнки республикабыҙ күп милләтле булһа ла, бында үҙ-ара ихтирам, тотороҡлолоҡ   тантана итә һәм был – иң мөһиме. Төньяҡ Кавказда һуғыш барғанда бик күп милләттәштәрем Башҡортостанға килеп һыйыныу тапты. Ул ваҡыттарҙа һаныбыҙ 4 меңгә барып еткәйне. Чечняла тыныслыҡ урынлашҡас, күптәр кире ҡайтты, ҡайһы берәүҙәр тороп ҡалды. Бөгөн иһә республиканың төрлө райондарында 800 чечен ғаиләһе йәшәй һәм эшләй. Мосолман республикаһы булараҡ, Башҡортостанда мәсеттәр күп һәм беҙ уларға ғибәҙәт ҡылырға ғына түгел, ә дин ҡәрҙәштәребеҙ менән аралашырға ла йөрөйбөҙ, яңы дуҫтар табабыҙ. Был беҙҙең өсөн бик әһәмиәтле мәсьәлә. Шулай уҡ республикала булған барлыҡ милли үҙәктәр менән үҙ-ара татыу, дуҫ йәшәйбеҙ, байрамдарҙы бергә үткәрәбеҙ. Төрлө кимәлдәге власть органдары менән дә тығыҙ бәйләнештәр булдырылған. Башҡортостан хәҙер инде тыуған йортобоҙға әйләнде, ә кеше тыуған йорто өсөн бары тик яҡшы ғәмәлдәр генә эшләргә тырыша. Беҙ ҙә үҙебеҙҙең ҡаҙаныштарыбыҙ, еңеүҙәребеҙ менән республиканың ҡеүәтен үҫтереүгә өлөш индерәбеҙ. Башҡортостан чечендары араһында мәҙәниәт өлкәһендә лә, фәндә лә уңыштарыбыҙ, мәҫәлән, медицина өлкәһендә – фән кандидаты, юриспруденция буйынса фән докторыбыҙ бар. Бармаҡ менән генә һанарлыҡ булһа ла, уларҙың булыуы шарт. Был шәхестәрҙе беҙҙең Башҡортостаныбыҙ тәрбиәләгән. Шулай уҡ техник вуздарҙа ла уҡытыусыларыбыҙ эшләй. Шуға ла республиканың иҡтисади ғына түгел, интеллектуаль ҡеүәтен үҫтереүгә Башҡортостан чечендары ла үҙ өлөшөн индерә, тип ҙур ышаныс һәм ғорурлыҡ менән әйтәм.

Сапармурат ШАНГЛИЕВ, БР-ҙың “Берҙәмлек” Төркмән милли-мәҙәни үҙәге төбәк йәмғиәт ойошмаһы рәйесе, Бөтә донъя төркмәндәре ассоциацияһының Башҡортостан бүлеге етәксеһе: “Башҡортостанда йәшәйем!” тигәндә оло ҡыуаныс кисерәм. Ошо күп милләтле төбәктә 29 йыл йәшәйем һәм ошо ваҡытта бер тапҡыр ҙа кемделер милләтенә, диненә ҡарап ҡыйырһытыу күренешен күргәнем булманы. Киреһенсә, милли-мәҙәни үҙәктәр үткәргән байрам сараларында бар милләт һәм халыҡ вәкилдәре бер булып ҡатнаша, күңел аса. Берәү ҙә башҡа милләттәргә: “Бында нишләп йөрөйһөң, был бит һинең байрамың түгел”,- тимәй. Республикала, ысынлап та, бар халыҡ бер булып байрам да итә, ауыр ваҡыттарҙа бер-береһенә ярҙамға ла ашыға. Әлбиттә, ғаилә ғәрипһеҙ булмай, тигәндәй, кире күренештәр ҙә осрап ҡуя. Ләкин насар уйлы кешеләр килеп сыҡһа, уларҙы тәрбиәләргә, үҙебеҙ ҙә яҡшы булырға, башҡаларҙа ла яҡшылыҡ күрергә тырышабыҙ. Башҡортостан тигән гөлләмәнең бер сәскәһе булараҡ, республиканың үҫешенә өлөшөбөҙҙө индерергә, уның мәҙәниәтен үҙебеҙҙең ҡатнашлығыбыҙ менән байытырға, һәр сарала булырға тырышабыҙ. Әйткәндәй, 1 октябрҙә генә Якутов исемендәге паркта Төркмәнстандың үҙаллылығының – 25, “Берҙәмлек”тең 15 йыллығын билдәләп, байрам ойошторҙоҡ.  Ошо йылдар эсендә үҙебеҙҙе тиңдәр араһында тиң тойоп йәшәйбеҙ һәм үҙебеҙҙең яҡтан да республикабыҙға файҙалы эштәр эшләргә тырышабыҙ.

Шолом КАЦ, БР-ҙың “Кохав” йәһүд ижтимағи ойошмаһы рәйесе: Нисек кенә сәйер булмаһын, уҙған быуаттың 50-се йылдарында Львов ҡалаһында белем алдым. Ләкин ул минең өсөн яҡын була алманы. Ә бына Башҡортостан… Бөтөн ғүмерем ошонда үтте һәм йәһүд ижтимағи ойошмаһы етәксеһе булараҡ, үҙемде бында сит кеше итеп тоймайым, тиер инем. Шуға ла: “Башҡортостанда йәшәйем!” – тигәндә, үҙемде өйөмдә, ысын өйөмдә тип тоям. Үҙ кеше булыуыңды, үҙ өйөңдә булыуыңды тойоу – кеше әйтә алған иң мөһим һүҙҙәрҙәр, моғайын. Шул уҡ ваҡытта беҙ генә түгел, башҡа милли-мәҙәни үҙәктәр вәкилдәре лә шулай тип әйтеүе мөмкиндер, сөнки улар менән бер туғандай, ҡулға-ҡул тотоношоп нисәмә йылдар эшләйбеҙ, низағлашыу түгел, хатта һүҙгә килешкәнебеҙ ҙә юҡ. Был да мөһим мәлдәрҙең береһе. “Беҙ – башҡортостандар” тигән журнал сығарам һәм уның 2-се һанында республикалағы төп өс конфессия – ислам, православие, иудаизм – башлыҡтарының мәҡәләләре донъя күрҙе. Ошо баҫманы башҡа төбәктәргә алып барһаҡ, барыһы ла “Нисек итеп берлектә журнал сығара алдығыҙ?” тип аптырайҙар. Бының сере ябай – республикала милләт-ара һәм конфессия-ара хеҙмәттәшлек бик яҡшы ҡуйылған һәм юғары кимәлдә алып барыла, мәсет, сиркәү менән бер рәттән, синагогаға ла урын табыла, уның булыуы бер кемгә лә ҡамасауламай. 2013 йылда Блюхер урамында синагоганың яңы бинаһын астыҡ, тантанала ҡатнашыусы Рәсәй раввины уны “Европала иң мөһәбәте” тип билдәләне. Был да милләтемдең Башҡортостанда үҙ өйөндә тип хис итеүен раҫлауҙың бер сағылышы.

З. ӘЙЛЕ яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Был юлы респонденттарға: “Пенсия йәшенә етеү бәхет тә ул…” – тигән һөйләмде үҙҙәренсә дауам итеүен һорап мөрәжәғәт иттек.

Көнһылыу ҠОТЛОБАЕВА, хеҙмәт ветераны, Бөрйән районы: Пенсия йәшенә етеү, әлбиттә, бәхет! Күптәр пенсияға сығыуҙы ҡартлыҡ менән бутай. Кемдер үҙен тормош арбаһынан төшөп ҡалғандай тоя. Миндә ундай тойғоларҙың береһе лә булманы. Ғүмерҙең һәр миҙгеле хайран! Нәҡ яҙ, йәй, көҙ, ҡыш кеүек! Һәр миҙгел үҙ йәме, үҙ ғәме менән үҙенсә күркәм, үҙенсә ҡәҙерле… Унан һуң, олоғаймайым, тиһәң, өләсәй, олатай булыу бәхетен дә татымайынса, йәшләй үлергә кәрәк тә. Пенсияға сығыу – тормоштоң сираттағы артылышына нөктә ҡуйып, икенсе, тағы ла бейегерәк, сифатлыраҡ үренә күтәрелеү бит ул. Уҡып йөрөгәндә программа тигән сиктәр эсендә булаһың. Заманында фәнни коммунизм тигән “әкиәт”те, башҡа һыймаҫ, ҡолаҡҡа ятмаҫ нәмәләрҙе уҡып ултырырға тура килде. Ә хәҙер күңелем теләгән бөтә әҙәбиәтте уҡырға, үҙем теләгән өлкәлә белем алырға мөмкинлегем бар. Эшләп йөрөгәндә ябай хеҙмәткәрһеңме, етәксеһеңме, барыбер, тағы ла ҡатыраҡ кәртәләр ҡыҫымына эләгәһең. Теләйһеңме, юҡмы, файҙаһыҙ сараларҙа, исем өсөн үткәрелгән эштәрҙә ҡатнашырға, юғарынан төшөрөлгән мәғәнәһеҙ фармандарҙы үтәргә тура килә. Ә хәҙер күңел талабыма, зауығыма, инаныуҙарыма тура килгән эштәр эсендә йөҙөп йөрөп эшләйем. Теләгән ерҙәремә бара алам. Әлбиттә, донъя мәшәҡәттәре менән дә иҫәпләшмәйенсә булмай. Баҡса, мал тәрбиә талап итә. Өй эсендә лә эш етәһе. Ихтыяждар менән пенсия эсендә баланс тотоу зарурлығы ла бар. Шулай ҙа элек телефон, интернет аша ғына аралаша алған туғандарым, дуҫтарым менән күрешә алам. Интернетта ултырғас, күптәр мине ваҡытымды бушҡа әрәм итеп ултырған һымаҡ күрә. Ә компьютер, интернет бары эш ҡоралым ғына. Ул әле уй етһә лә, буй етмәҫ ил киңлектәрендәге туғандарымды табып, шәжәрә төҙөүҙә ярҙам итә. Уның аша үткән быуаттың 80-се йылдарынан алып ошо юҫыҡта иҫ китмәле эштәр атҡарып ятҡан Илдар Алтыншин туғаныма барып сыҡтым. Илдарҙың эшенә әҙме-күпме үҙемдең өлөшөмдө керетә алдым. Быйыл уның етәкселегендә Алтыншиндар йыйыны булып, туғандар күҙмә-күҙ осрашып, таныша алдыҡ. Әлеге көндә ошо өлкәлә бер-беребеҙгә ярҙам итешеүсе хеҙмәттәштәр тупланып киләбеҙ. Интернет яланында “Башҡорт проекттары” атамаһы аҫтында киң даирәлә эшмәкәрлек алып барған милләттәштәремде таптым. Уларҙың ҡоласы етмәгән бер өлкә лә юҡ. Былтыр башҡорт электрон китапхана эшләү проекттарында ҡатнаштым. Киләсәктә улар аудиокитаптар ҙа эшләйәсәк. Быйыл инде Башҡорт Википедияһына мәҡәләләр яҙам. Әле ундағы “Башҡортостан айлығы”нда ҡатнашам. Википедия аша Башҡортостан буйлап сәйәхәт итеү, яңы ерҙәр күреү мөмкинлегем асылды. Ғәжәйеп кешеләр менән таныштым, яңы дуҫтар таптым. Башымдағы барлыҡ проекттар ун ғүмергә бүлһәң дә артып ҡалырлыҡ. Ҡыҫҡаһы, Аллаһы Тәғәлә һаулыҡ менән ваҡытын насип итһә, ҡартлығым да үҙе бер мөғжизә генә…

Тамара ҒӘНИЕВА, шағирә: Пенсия йәшенә етеү бәхет тә ул, әммә… Итәғәтлелектәнме, ихтирамлыҡтанмы, үҙебеҙҙән ололарға: “Яҡшы күренәһең!” – тип әйтергә күнеккәнбеҙ. Хәҙер миңә лә шулай тиҙәр. Был бер ни тиклем уңайһыҙлыҡ тыуҙыра, әлбиттә. Ә шулай ҙа кешенең мәртәбәһе йәшлек менән генә үлсәнмәй, тип уйлайым. Әгәр оло йәшкә үҙ-үҙеңде ихтирам итеү һәм бойондороҡһоҙлоҡ тойғоһо биреүсе белем, тәжрибә туплап инһәң, оло йәш ижади әүҙемлек, рухи үҫеш мәленә әүерелә. Йәшлектәге ян-яҡҡа бәргеләнеүҙәрҙән арынған мейегә йәшәйеш серҙәренә күҙ һалыу еткән ваҡыт,  тиер инем мин оло йәште. Ошо юҫыҡтан ҡарағанда, барыбер бәхетле осор ул – ҡартлыҡ. Ҡайҙалыр шундай бер гипотеза уҡығайным: уға ярашлы, Аллаһы Тәғәлә кешегә 40 йыл ғүмер биреп яралта икән. Унан һуңғы йылдар – ул бүләк, йәки бөтөнләй башҡа тормош. Икенсе төрлө әйткәндә, шул йәштән һуң тәбиғәт өсөн беҙҙең кәрәгебеҙ бөтә, тимәк, артабанғы ғүмер – ниндәйҙер бүләк, бонус кеүегерәк булып сыға. Ҡартлыҡ – шатлыҡ түгел, тип тә әйтәләр, ә шулай ҙа уның менән дуҫ булыуың хәйерле, үҙ-үҙеңде мин шәп әле, шәп, тип алдаштырыуҙың фәтүәһе юҡ. Беҙгә бер кем дә, бер нәмә лә тейеш түгел икәненә әҙер булырға кәрәк. Әгәр яҡындарығыҙ һеҙгә иғтибарлы түгел икән, был бары тик уларҙың проблемаһы. Шулай уҡ үҙ йәшеңдән йәшерәк күренергә тырышып, саманы онотоп ебәрергә лә ярамай. Бында көлкөгә лә ҡалыуың мөмкин. Ҡартлыҡ – йәшлек кеүек үк тәбиғи. Ул йәй һуңының көҙҙөң тәүге ал шәфәғенә күсеүенең тулҡынландырғыс мәле. Был беҙ иҫән саҡта һәр көндөң яңы тормош булып башланыуына бәйле. Шуға, һәр миҙгелдең үҙ матурлығына ҡыуанып, уны ҡабул итеп, һәр көндөң ҡәҙерен белеп йәшәргә кәрәк.

Земфира ЙӘНТҮРИНА, хеҙмәт ветераны: Пенсия йәшенә етеүҙе бәхеткә һанап, көтөп алдым.  55 йәшем тулыу менән хаҡлы ялға киттем һәм һис тә үкенмәйем. Ҡатын-ҡыҙҙың былай ҙа эше тауыҡ сүпләһә лә бөтөрлөк түгел, ауыл ерендә бигерәк тә. Эштән киткәнгә тиклем, артабан нимә эшләрмен, нимә менән шөғөлләнермен, тип уйлай инем, ғүмер буйы көн дә иртән эшкә барып өйрәнгәс, ҡыйын булып торор инде, тигәйнем. Баҡтиһәң, беҙ үҙебеҙҙе шулай тип алдайбыҙ ғына икән, тормош пенсияға сыҡҡас та шулай уҡ дауам итә. Әлбиттә, ҡулы бер эш белмәгәндәр ваҡытын нисек уҙғарырға, көнөн нисек үткәрергә белмәй аптырайҙыр, ә инде үҙеңә-үҙең эш табып, яратҡан шөғөлдәреңде башҡарһаң, йән, күңел рәхәтлеге табаһың. Бәлки, ҡала кешеләре өсөн пенсияға сығыу йәмғиәттән айырылыу кеүек ауыр ҡабул ителәлер, ә ауыл кешеһе өсөн ул мөһим ваҡиға. Элегерәк, мәҫәлән, производство гөрләп торған замандарҙа фермаларҙа эшләүселәр пенсияға сығыуҙарын түҙемһеҙләнеп көтөп алдылар. Шуға тиклем бөтөн сәләмәтлектәрен бөтөрөп өлгөрә ине улар. Ғөмүмән, ауылда йәшәүселәр, физик хеҙмәт башҡарыусылар өсөн пенсия йәшенә етеү ысын бәхет булды. Хәҙер, киреһенсә, пенсияға сығыуҙы нисек тә булһа кисектерергә тырышалар. Быны мин кешенең Аллаһы Тәғәлә бир-гән бәхеттән баш тартырға тырышыуы, уның ихтыярына ҡаршы барыуы тип ҡарайым. Тәбиғәттә һәр нәмә уйланылған, һәр нәмәнең үҙ ваҡыты бар икәнен дә иҫтән сығармайыҡ. Бөгөн күп нәмә аҡса менән баһалана, ләкин ғүмерең, ашар ризығың, эсәр һыуың бөтһә, уларҙы аҡсаға ла һатып ала алмайһың икәнде оноторға ярамай. Быға миҫал итеп, үҙем шаһит булған бер ваҡиғаны һөйләмәксемен: күрше ауылда ике йәштәш пенсияға сыҡты. Береһенә пенсия күләме 40 һум (элекке пенсиялар хәҙер көлкө генә тыуҙыра инде), икенсеһенә күберәк тәғәйенләнгән. Күберәк алырға тейешлеһе, тәкәбберләнеп: “Пенсияң 40 һум ғына сыҡтымы?” – тип һорағас, был ҡатын: “Шөкөр итһәң, уныһы ла етер, шуны 40 йыл иҫән-һау ашарға яҙһын!” – тип яуаплаған. Ысынлап та, күберәк пенсия алғаны йүнләп пенсияһын да ала алмайынса вафат булды, икенсеһе иһә 40 һум пенсияһын 40 йылдан да ашыу файҙаланды. Шуға, һәр нәмәгә шөкөр итеп, ҡартлыҡтан да шатлыҡ табып йәшәйек, тимәксемен.

Самат МОСТАФИН, пенсия алдында тороусы хеҙмәткәр: Пенсия йәшенә етеү бәхет тә ул, тик бөгөнгө пенсия реформаһы, йәғни пенсия йәшен оҙайтыу киләсәктә күптәр өсөн был бәхеттән мәхрүм итеүгә бер аҙым кеүек күренә. Һәм был хәүеф, минеңсә, нигеҙҙә, тап ир-атҡа янай, сөнки уларҙың ғүмер оҙайлығы былай ҙа ҡатын-ҡыҙҙар менән сағыштырғанда ҡыҫҡараҡ, ир-ат кисерештәрен гүзәл зат кеүек тышҡа сығарып бармай, йөрәгенә йыя – был да үҙенең йоғонтоһон яһамай ҡалмай, әлбиттә, һәм, һөҙөмтәлә, көслө зат ҡайһы берҙә хатта пенсия аҡсаһын да ала алмай үлеп китә. Икенсе яҡтан ҡарағанда, хатта ил етәкселәренең сығыштарын анализлағанда ла, киләсәктә дәүләт пенсияһына өмөт итмәгеҙ, тигән фекерҙе күрергә мөмкин. Ярай, беҙҙең быуын хаҡлы ялға сығып өлгөрөр ҙә ул, ләкин пенсия “саҙаҡаһы” хәйерселеккә еткерер кеүек. Әгәр сәләмәтлегең яҡшы булһа, әлбиттә, ул тиклем проблема булмаясаҡ, әммә һаулыҡ яғы насарайһа, бөттөң, тигән һүҙ – аҡсаңды нимәгә тотоноп, нисек еткерергә белмәйәсәкһең. Ыңғай яғына килгәндә инде,  яратҡан, күңел тартҡан хобби менән шөғөлләнергә, ғаиләңә, яҡындарыңа иғтибар бүлергә күберәк ваҡыт буласаҡ, тип уйлайым. Ҡулыңдан эш килә, ялҡау түгелһең икән, өй-йорт тирәһендә лә һәр ваҡыт эш табылып тора. Шулай ҙа, бәлки, өҫтәмә килем сығанағы – эш эҙләргә лә тура килер, моғайын…

Зәйтүнә ӘЙЛЕ яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий

Республикала һәм баш ҡалабыҙҙа көҙгө йәрминкәләр башланды. Унда ниҙәр һатып алаһың, үҙең нимә һатаһың?

Рәшиҙә ҒАБДРАХМАНОВА, Шишмә районы, йәрминкәлә ҡатнашыусы: Беҙ, яҡын-тирә районда йәшәүселәр, баш ҡала йәрминкәләрен дүрт күҙ менән көтөп алабыҙ, сөнки шәхси хужалығыбыҙҙа етештергәнде ошонда ғына һата алабыҙ һәм бер аҙ файҙа алыуға өлгәшәбеҙ. Мин йәрминкәнән тороп ҡалғаным юҡ, көҙ етһә, ирем менән аҙна һайын баҙарға киләбеҙ. Алыуын бер нәмә лә алмайбыҙ, мин – ҡаҙ, өйрәк, тауыҡ ите, май-ҡаймаҡ, эремсек, ә ирем картуф, сөгөлдөр, ҡабаҡ һата. Беҙҙең ауылда халыҡ уңған, Өфө яҡын булыуға ҡарамаҫтан, күпселек мал, ҡош-ҡорт аҫрай, картуф, кәбеҫтә, башҡа төр йәшелсә-емеш үҫтерә – үҙеңдекенә ни етә! Беҙҙең дә хужалыҡ ҙур ғына: өс баш һауын һыйыры, ваҡ  мал, иллегә яҡын ҡаҙ-өйрәк. Себеш сығарғандарынан һуң тауыҡтарҙың иҫәбенә лә сыҡҡан юҡ әле… Мал аҙығы, бесән дә әҙерләргә кәрәк уларға, шуға башмаҡтарҙы һимертеп, шулай уҡ һуғым мәлдәрендә йәрминкәгә сығарабыҙ. Йәш ит айырыуса үтемле була баҙарҙа. Әйтеүемсә, ауыл ерендә үҙеңдән артып ҡалғанды алыусы бик һирәк. Аҙна урталарында ла өйҙә ултырмайбыҙ шуға күрә – машинабыҙға тейәйбеҙ ҙә, Шишмә баҙарына алып сығабыҙ продукцияны. Улыбыҙ Себерҙә эшләй, киленебеҙ декрет отпускыһында. Йорт-ҡура, мал-тыуар ҡараулы, етештергәнебеҙҙе бер көндә генә һатып бөтөрә алмаһаҡ, Өфөлә тороп ҡалғылайбыҙ: бер туған апайым Сипайлово баҙарына яҡын ғына йәшәй. Уны ла йыл әйләнәһенә ауыл күстәнәстәренән өҙмәйбеҙ. Баҙар-йәрминкә юлын бер кем дә ҡыҙыҡ эҙләп тапамай торғандыр инде ул. Аҡса тип тырышыуыбыҙ шунан: эргәбеҙҙә йорт һалып, улыбыҙҙы башҡа сығарыу ине ниәтебеҙ. Уның да Себер сығып китеүенең ғилләһе шунда. Кесе улыбыҙ ҙа армиянан ҡайтҡас та өйләнергә йыйына. Уға ла өй һалып бирергә тура килер, моғайын. Ул әйткән була ла ул, кәләшем менән ситкә сығып китәбеҙ, бында эш юҡ, тип. Ә бына ҡасан теләһәләр ҙә ҡайтып төпләнергә үҙ йорттары булһын әйҙә, тибеҙ. Ситтә бит улар өсөн бер кем дә әҙерләп ҡуймаған. Хәлебеҙ барҙа, бына шулай балаларға ярҙам итергә тырышып ятҡан көнөбөҙ.

Рафиҡ АБДУЛЛИН, эшҡыуар: Мин  бына 15 йылдан ашыу инде Нуриман районына йөрөп эшләйем. Атайымдың умартаһы, йорт-хужалығы тороп ҡалғайны. Урман эсендә ултырған бәләкәй бер утар, ни бары тиҫтәләгән генә хужалыҡ бар бында. Мәктәп юҡ, ә балаларҙы уҡытырға кәрәк, шуға ике бала менән ҡатыным Өфөлә йәшәйҙәр, аҙна һайын ҡайтып торам. Атайымдың донъяһын бөтәйтеп, ҙурайтып алдым, күстәрҙе арттырҙым. Ҡустым менән икебеҙгә иллеләгән умарта тотабыҙ, киләсәктә хужалыҡты тағы ла киңәйтергә ниәтләйбеҙ. Көҙгө йәрминкәләр етә башлау менән бал феләктәрен Өфөләге фатирға ташыйбыҙ һәм ҡатындарыбыҙ ярҙамында уны һата ла башлайбыҙ. Быйыл бал былтырғы кеүек мул булманы инде, йәйҙең аномаль торошо ауыл хужалығына ҙур зыян килтерҙе, шулай ҙа йәрминкәгә сығарып һатырлыҡ шифалы, татлы аҙыҡ туплай алдыҡ: Павловка һыуһаҡлағысына яҡын булыу беҙҙең өсөн бик уңайлы.

Флүрә СӘЛИХОВА, хеҙмәт ветераны: Республика райондарында һәм баш ҡалабыҙ Өфөлә көҙгө-ҡышҡы йәрминкәләр үткәреү бик күптәнән инде һәйбәт йолаға әүерелде. Ҡала халҡы уны айырыуса көтөп ала, йәрминкәгә, тип, аҡсаһын да  һаҡлабыраҡ тота. Ысынлап та, бында юҡ ризыҡтың үҙе юҡ: бөтәһен дә һатып алырға мөмкин, аҡсаң ғына булһын. Был сара үҙебеҙҙең ауыл хужалығы етештереүселәре өсөн иркенләп үҙ тауарын һата торған берҙән-бер урын, тиергә лә була. Һуңғы йылдарҙа, әлбиттә, “Урындағын һайла, үҙебеҙҙекен һатып ал!” тигән саҡырыу буйынса Башҡортостан етештереүселәре тауарҙарын һатыуға сығарыу буйынса байтаҡ саралар күрелә. Мәҫәлән, “Батыр” компанияһы “Башҡортостан продукты”, “Байрам”, “Һабантуй” магазиндары аша урындағы етештереүселәр продукцияһын һатыуға сығара башланы,  тик бында бөтөн етештереүселәр ҙә – айырыуса алыҫ райондарҙағы шәхси хужалыҡтар даими хеҙмәттәшлек итә алмай: юл сығымдары килемдәрен  ҡаплауға ла етмәйәсәк. Ә бына ҡала, район йәрминкәләренә бер нисә тапҡыр килеп ҡайтыу уларҙың ҡулынан килә торған эш. Өфө ҡала округы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, баш ҡалала йыл һайын фермерҙар өсөн генә түгел, ә йорт яны һәм баҡса участкаларында үҫтерелгән һәм үҙ хужалыҡтарында етештерелгән  ауыл хужалығы продукттарын һатыуға сығарыу өсөн махсус майҙансыҡтар, сауҙа итеү урындары әҙерләнә. Көҙгө уңыш йәрминкәләре үтеп китеү менән 3 декабрҙән ит йәрминкәләре башлана. Тик шулай ҙа был саралар ғына аҙ, күрәһең.  Шуға күрә лә ошо йылдың июнендә БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу комитеты ултырышында Башҡортостан аграрийҙарына үҙҙәре етештергәнде һатыу өсөн сауҙа майҙансыҡтары ҡытлығы мәсьәләһе күтәрелде, тип уҡыным. Унда БР Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәт идаралығы етәксеһе Зөлфирә Аҡбашева шулай тип сығыш яһаған: “Бөгөн крәҫтиән хужалығы бөлөүгә  бара. Миндә етештерелгән продукцияны һатырға мөмкинлек булмауға зарланған хаттар бик күп. Әле бына ошо хаҡта ауылда крәҫтиән хужалығы алып барыусы 7 ҡатын-ҡыҙҙың мөрәжәғәте ята. Уларға ҡала баҙарҙарына юл сикләнгән. Бынан тыш, алыҫҡа аҙыҡ-түлек ташыуға сығымдар ҙа күп китә. Һөҙөмтәлә ауыл хеҙмәтсәндәре уңышты, әйтәйек, 50 һумға аралашсыға биреп ебәрә икән, улары иһә артабан продукция хаҡын өс тапҡырға арттырып, 150-гә  һата. Миңә был хаҡта Туймазы, Бүздәк йәшелсәселәре йыш мөрәжәғәт итә: улар үҙҙәре үҫтергәнде һатыу өсөн бер ҡайҙа ла эләгә алмай…” Ҡомһоҙ аралашсыларҙан, был өлкәләге коррупциянан ҡотолоу юлын ҡайһы бер етештереүселәр продукцияһын дәүләткә һатыуҙа күрә, тик тағы ла шуныһы бар: ә был өлкәлә хаҡтар системаһы ниндәй булыр икән һуң?..

Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.

 

Опубликовано в Әйт, тиһәгеҙ... | Оставить комментарий